Vai trò của chẩn đoán hình ảnh trong nhiễm trùng virus phân đoạn trước nhãn cầu

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC2026, phiên IC241, Dr. Sridevi Nair đã trình bày về vai trò của các phương tiện chẩn đoán hình ảnh trong việc hỗ trợ quản lý các bệnh lý nhiễm trùng virus tại phân đoạn trước nhãn cầu. Các kỹ thuật bao gồm chụp cắt lớp quang học phân đoạn trước (AS-OCT), hiển vi đồng tiêu (confocal microscopy), chụp mạch OCT (OCT angiography) và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được đánh giá là công cụ bổ trợ quan trọng bên cạnh thăm khám lâm sàng truyền thống.

Vai trò của AS-OCT trong viêm giác mạc do HSV

AS-OCT đóng vai trò thiết yếu trong việc định hình cấu trúc, theo dõi đáp ứng điều trị và lập kế hoạch phẫu thuật cho các trường hợp viêm giác mạc do Herpes Simplex Virus (HSV). Trong viêm giác mạc biểu mô, AS-OCT ghi nhận các tổn thương tăng phản xạ (hyperreflective lesions) khu trú tại vùng dưới biểu mô, có hình dạng thoi hoặc thấu kính. Điểm khác biệt quan trọng so với viêm giác mạc do Acanthamoeba là sự tăng phản xạ trong viêm do virus thường giới hạn ở vùng dưới biểu mô, trong khi Acanthamoeba thường có các dải tăng phản xạ ở tầng giữa nhu mô. Đối với viêm giác mạc nhu mô, AS-OCT giúp phân biệt giữa thâm nhiễm miễn dịch (tăng phản xạ) và phù nề (giảm phản xạ), từ đó đánh giá hiệu quả của liệu pháp steroid thông qua sự thay đổi độ dày và độ sâu của thâm nhiễm.

Ứng dụng trong viêm giác mạc - màng bồ đào do virus

Trong các trường hợp viêm giác mạc - màng bồ đào (kerato-uveitis), AS-OCT hỗ trợ nhận diện các tủa giác mạc (keratic precipitates - KPs). HSV thường biểu hiện bằng các KPs nhỏ, dạng chấm, độ phản xạ thấp và hơi nhô ra từ màng Descemet. Ngược lại, VZV (Varicella Zoster Virus) thường có KPs sắc tố, phản xạ cao và kích thước lớn hơn. CMV (Cytomegalovirus) đặc trưng bởi các tổn thương dạng đồng xu (coin-shaped lesions) với độ phản xạ cao. Ngoài ra, AS-OCT giúp phát hiện viêm bè (trabeculitis) thông qua hình ảnh lưới bè tăng phản xạ hơn bình thường, dấu hiệu này sẽ giảm dần khi áp lực nội nhãn (IOP) được kiểm soát bằng điều trị.

Chẩn đoán hình ảnh trong viêm kết mạc - giác mạc do Adenovirus

Viêm kết mạc - giác mạc do Adenovirus có thể được phân chia thành các giai đoạn dựa trên diễn tiến hình ảnh học. Giai đoạn đầu xuất hiện các chấm tăng phản xạ khu trú ở lớp biểu mô, tiếp theo là đường tăng phản xạ tại màng Bowman và cuối cùng là các dải hoặc thâm nhiễm tăng phản xạ lan vào nhu mô nông. Việc phân biệt giữa sẹo và thâm nhiễm hoạt động là rất quan trọng; thâm nhiễm hoạt động thường có bờ mờ, sâu và dạng mảng, trong khi sẹo thường có bờ rõ, sắc nét và tăng phản xạ mạnh hơn. Bản đồ biểu mô (epithelial mapping) là công cụ hữu ích để đánh giá sự bất thường của biểu mô trong quá trình lành thương.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Vai trò AS-OCTĐịnh hình cấu trúc, theo dõi đáp ứng điều trị, lập kế hoạch phẫu thuật
Đặc điểm KPs HSVNhỏ, dạng chấm, phản xạ thấp, nhô từ màng Descemet
Đặc điểm KPs VZVSắc tố, phản xạ cao, kích thước lớn hơn HSV
Đặc điểm KPs CMVDạng đồng xu, phản xạ cao
AI trong chẩn đoánHSV có AUC cao nhất trong các mô hình phân biệt nguyên nhân
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh rằng chẩn đoán hình ảnh chỉ là công cụ bổ trợ, không thay thế thăm khám lâm sàng. Hạn chế lớn nhất là các dấu hiệu hình ảnh học thường không đặc hiệu, đòi hỏi sự tương quan chặt chẽ với bệnh cảnh lâm sàng. Việc sử dụng AI hiện nay chủ yếu dừng lại ở mức độ phân biệt nguyên nhân, chưa đạt đến mức độ phân loại chi tiết các thể bệnh lâm sàng.
  • Sử dụng AS-OCT để theo dõi độ dày nhu mô và sự thay đổi của thâm nhiễm trong quá trình điều trị viêm giác mạc.
  • Kết hợp bản đồ biểu mô để đánh giá sự bất thường bề mặt trong các trường hợp viêm giác mạc do virus đang lành thương.
  • Sử dụng hiển vi đồng tiêu (confocal microscopy) để tìm kiếm các thể vùi (inclusion bodies) trong trường hợp nghi ngờ viêm nội mô do CMV.
  • Thực hiện chụp AS-OCT định kỳ để phát hiện sớm các trường hợp tái phát viêm giác mạc hoặc viêm bè ngay cả khi triệu chứng lâm sàng nhẹ.
  • Luôn đối chiếu hình ảnh học với thăm khám trên đèn khe (slit lamp) để tránh sai sót do các dấu hiệu không đặc hiệu.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sridevi Nair, 2026, Role of Imaging in Viral Infections of the Anterior Segment, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 5OfaqhqT4tU.

Xem thêm