Nhận diện dấu hiệu cảnh báo trong các bệnh lý tân sinh nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Mrittika Sen đã trình bày về các dấu hiệu cảnh báo (red flags) trong chẩn đoán các bệnh lý tân sinh (neoplasias) nhãn khoa thông qua phân tích các ca lâm sàng thực tế. Việc nhận diện sớm các tổn thương ác tính đòi hỏi bác sĩ lâm sàng phải chú ý đến các yếu tố như độ tuổi, sự tiến triển của tổn thương, tính chất một bên (laterality) và đáp ứng với điều trị.

Các dấu hiệu cảnh báo chung

Trong mọi trường hợp nghi ngờ tân sinh, bác sĩ cần đánh giá các nhóm tuổi cực đoan, sự tăng trưởng hoặc tiến triển của tình trạng bệnh theo thời gian (tuần hoặc tháng), đáp ứng với điều trị, kiểm tra các đặc điểm hệ thống và sờ nắn hạch bạch huyết. Việc đánh giá kỹ lưỡng giúp phân biệt giữa các tổn thương lành tính và ác tính.

Tân sinh tuyến bã (Sebaceous Gland Carcinoma)

Ca lâm sàng minh họa là một nam giới 74 tuổi được điều trị viêm bờ mi mạn tính ở mắt phải trong hơn 1 năm. Các dấu hiệu nghi ngờ bao gồm bờ mi dày, mất lỗ tuyến meibomian, tổn thương dạng nốt, mất lông mi khu trú và sự hiện diện của dịch tiết dạng sợi (ropy discharge). Việc lộn mi (eversion) là bắt buộc để đánh giá mạch máu nội tại và phạm vi tổn thương. Sự tắc nghẽn ở cùng đồ đối diện hoặc kết mạc có thể gợi ý sự xâm lấn kiểu Paget (pagetoid involvement).

Tân sinh biểu mô bề mặt nhãn cầu (OSSN)

Ca lâm sàng là nam giới 60 tuổi với tổn thương màu đỏ-trắng tiến triển trong 7 tháng. Tổn thương có dạng nốt, bề mặt gelatin, dạng sùi (sessile), có keratin và mạch máu nuôi (feeder vessel) với tính chất mạch máu nội tại, bắt màu rose bengal. Sự kết hợp các đặc điểm này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao cho chẩn đoán OSSN. Cần lưu ý thêm về sự xâm lấn giác mạc và sự cố định vào củng mạc.

Melanoma kết mạc và hắc mạc

Đối với melanoma kết mạc, tổn thương thường là khối đặc dạng nốt với mạch máu nuôi. Trong trường hợp melanoma ciliochoroidal, bệnh nhân có thể biểu hiện giảm thị lực đột ngột, giãn mạch thượng củng mạc, lộn màng bồ đào (ectropion uveae) và khối sắc tố sau thủy tinh thể. Siêu âm sinh hiển vi (UBM) đóng vai trò quan trọng trong đánh giá kích thước khối u.

Tân sinh hốc mắt và các bệnh lý giả lập

Các bệnh lý như Kaposi's sarcoma ở bệnh nhân trẻ tuổi với xuất huyết dưới kết mạc tái phát cần được đánh giá hệ thống (ví dụ HIV). Đối với retinoblastoma, dấu hiệu đồng tử trắng (leukocoria) ở trẻ em là dấu hiệu cảnh báo bắt buộc phải loại trừ. Các dấu hiệu cảnh báo hốc mắt bao gồm lồi mắt (proptosis), đau, dị cảm, loạn vị trí nhãn cầu (dystopia), hạn chế vận động và tăng sức cản sau nhãn cầu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ hốc mắt là biểu hiện nguyên phát của di căn15 đến 53%
Thời gian tiến triển của tổn thương OSSN (ca minh họa)7 tháng
Tuổi bệnh nhân nam mắc Kaposi's sarcoma26 tuổi
Tuổi bệnh nhân nữ mắc melanoma ciliochoroidal52 tuổi
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh ngưỡng chỉ định sinh thiết thấp khi các dấu hiệu lâm sàng không tương xứng với triệu chứng hoặc chẩn đoán ban đầu. Hạn chế của bài giảng là không đi sâu vào các phác đồ điều trị cụ thể mà tập trung vào kỹ năng nhận diện dấu hiệu cảnh báo.
  • Luôn lộn mi khi khám các trường hợp viêm bờ mi mạn tính không đáp ứng điều trị.
  • Sử dụng UBM và siêu âm để đánh giá các khối u nội nhãn và hốc mắt.
  • Thực hiện sinh thiết sớm nếu tổn thương có tính chất tiến triển, dạng nốt hoặc có mạch máu nuôi bất thường.
  • Luôn loại trừ retinoblastoma ở trẻ em có dấu hiệu leukocoria trước khi can thiệp phẫu thuật thẩm mỹ.
  • Đánh giá hệ thống và tiền sử bệnh lý toàn thân khi có dấu hiệu nghi ngờ di căn hốc mắt.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Mrittika Sen, 2026, Neoplasias recognising the red flags, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: eMC0ynTzEWw.

Xem thêm