Tại hội nghị AIOC2026, phiên IC298, Dr. Rama Rajgopal đã trình bày về tầm quan trọng của chẩn đoán hình ảnh trong việc hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi các bệnh lý bề mặt nhãn cầu (Ocular Surface Neoplasia - OSN). Trong thực hành lâm sàng, độ chính xác của chẩn đoán dựa trên bệnh sử và thăm khám lâm sàng chỉ dao động từ 40 đến 80%, do đó các phương tiện hỗ trợ như chụp cắt lớp quang học đoạn trước (Anterior Segment OCT - AS-OCT), siêu âm qua nhãn cầu (Ultrasound Biomicroscopy - UBM) đóng vai trò bổ trợ thiết yếu.
Vai trò của AS-OCT trong chẩn đoán và theo dõi
AS-OCT có ba vai trò chính: hỗ trợ chẩn đoán lâm sàng, đánh giá đáp ứng điều trị và theo dõi bệnh nhân. Đối với các tổn thương OSN điển hình, hình ảnh AS-OCT cho thấy sự chuyển tiếp đột ngột (abrupt transition) tại rìa tổn thương. Khi tổn thương dày, biểu mô sẽ dày lên và gây ra hiện tượng bóng lưng (back shadowing) tùy thuộc vào mật độ của tổn thương. Độ dày biểu mô trên 120 đến 140 micron được xem là dấu hiệu gợi ý cao của OSN. Ngoài ra, các không gian dạng nang (cystoid spaces) bên trong tổn thương và các mạch máu nuôi (feeder vessels) biểu hiện dưới dạng tăng phản xạ (hyperreflectivity) cũng là những đặc điểm quan trọng. Trong quá trình điều trị bằng interferon, AS-OCT cho phép theo dõi sự giảm dần độ dày biểu mô cho đến khi bình thường hóa hoàn toàn, giúp bác sĩ quyết định thời gian duy trì thuốc từ 4 đến 6 tháng sau khi tổn thương đã ổn định.
Phân biệt các tổn thương bề mặt nhãn cầu
Việc sử dụng hình ảnh giúp phân biệt OSN với các tổn thương giả (mimics). Ví dụ, trong trường hợp tăng sản biểu mô (epithelial hyperplasia), hình ảnh cho thấy sự chuyển tiếp mượt mà (smooth transition) và mức độ dày biểu mô không đáng kể so với OSN. Đối với mộng thịt (pterygium), hình ảnh đặc trưng là sự gián đoạn của màng Bowman và tăng phản xạ mô đệm, tuy nhiên cần lưu ý rằng 10% bệnh nhân mộng thịt có thể chuyển dạng thành OSN, do đó việc gửi mẫu mô làm giải phẫu bệnh là bắt buộc. Đối với u nhú (papilloma), hình ảnh cho thấy cấu trúc dạng thùy (lobulated appearance) và các mạch máu dạng lượn sóng (corrugated hyperreflective vessels). Các tổn thương khác như u bì (dermoid) hoặc phản ứng nhú do dị ứng cũng có những đặc điểm hình ảnh riêng biệt giúp định hướng chẩn đoán.
Hạn chế của chẩn đoán hình ảnh
Mặc dù AS-OCT rất hữu ích, phương pháp này có hạn chế khi đối mặt với các tổn thương dày, sừng hóa hoặc các tổn thương nằm sâu trong cùng đồ. Trong những trường hợp này, UBM cung cấp chi tiết nội tại tốt hơn AS-OCT. Đối với các tổn thương ác tính nghi ngờ xâm lấn nội nhãn hoặc nội hốc mắt, MRI đóng vai trò quan trọng. Tác giả nhấn mạnh rằng hình ảnh chỉ là công cụ bổ trợ, mọi chẩn đoán cần được đối chiếu với bệnh sử và thăm khám lâm sàng. Khi có nghi ngờ, việc sinh thiết tổn thương vẫn là tiêu chuẩn vàng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ chính xác chẩn đoán lâm sàng | 40 đến 80% |
| Độ dày biểu mô gợi ý OSN | 120 đến 140 micron |
| Tỷ lệ mộng thịt chuyển dạng OSN | 10% |
| Thời gian duy trì interferon sau điều trị | 4 đến 6 tháng |
Bình luận: Thông tin theo Dr. Rama Rajgopal (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc kết hợp đa phương thức hình ảnh (AS-OCT, UBM, MRI) để tối ưu hóa chẩn đoán. Hạn chế lớn nhất của AS-OCT là không đánh giá được độ sâu của các tổn thương dày hoặc nằm ở vị trí khó tiếp cận, đòi hỏi bác sĩ phải có kinh nghiệm trong việc diễn giải hình ảnh và không được bỏ qua thăm khám lâm sàng trực tiếp.
- Luôn kết hợp hình ảnh học với bệnh sử và thăm khám lâm sàng để tránh sai sót.
- Sử dụng AS-OCT để theo dõi đáp ứng điều trị OSN bằng interferon, duy trì thuốc ít nhất 4-6 tháng sau khi tổn thương ổn định.
- Chỉ định giải phẫu bệnh cho tất cả các trường hợp mộng thịt do nguy cơ chuyển dạng ác tính tiềm ẩn.
- Cân nhắc UBM hoặc MRI khi tổn thương dày, sừng hóa hoặc nghi ngờ xâm lấn sâu mà AS-OCT không quan sát được.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Rama Rajgopal, 2026, Importance of Imaging and Interpretation, AIOC2026 IC298, https://www.youtube.com/watch?v=hYxYCPPkooI