Điều trị nhiễm ký sinh trùng và Acanthamoeba tại mắt: Tổng quan lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
22.10.26
Last Updated

Bài giảng số 625 trong chuỗi iFocus Online năm 2026 do TS. BS. Savitri Sharma trình bày đã cung cấp cái nhìn toàn diện về quản lý các bệnh lý nhiễm trùng ký sinh trùng tại mắt. Các bệnh lý này có biểu hiện lâm sàng đa dạng, đòi hỏi sự kết hợp giữa chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm vi sinh và các phác đồ điều trị chuyên biệt để đạt hiệu quả tối ưu.

Tổng quan về nhiễm ký sinh trùng tại mắt

Ký sinh trùng có thể ảnh hưởng đến mọi cấu trúc của nhãn cầu. Tỷ lệ mắc bệnh phụ thuộc vào vị trí địa lý, tình trạng kinh tế xã hội, mức độ phơi nhiễm và tình trạng miễn dịch của bệnh nhân. Việc chẩn đoán dựa trên các đặc điểm lâm sàng, quan sát trực tiếp mẫu bệnh phẩm, nuôi cấy và kỹ thuật PCR (Polymerase Chain Reaction). Một lưu ý quan trọng là Microsporidiosis hiện đã được xác định là do nấm gây ra, không còn nằm trong danh mục ký sinh trùng. Điều trị thường là sự kết hợp giữa thuốc tại chỗ, toàn thân và can thiệp phẫu thuật, trong đó việc sử dụng steroid đơn thuần bị chống chỉ định vì có thể làm trầm trọng thêm tình trạng viêm do phản ứng với sự chết của ký sinh trùng.

Toxoplasmosis và các bệnh lý giun sán

Toxoplasmosis thường liên quan đến chu kỳ ký sinh trùng ở mèo và có thể gây viêm màng bồ đào (uveitis), đặc biệt là dạng bẩm sinh thường biểu hiện hai mắt. Chẩn đoán dựa trên huyết thanh học, đặc biệt là kháng thể IgM. Phác đồ điều trị kinh điển bao gồm Pyrimethamine và Sulfadiazine kết hợp với bổ sung Folinic acid để ngăn chặn con đường chuyển hóa folate của ký sinh trùng. Đối với các bệnh lý giun sán như Wuchereria bancrofti hay Brugia malayi, việc điều trị thường sử dụng các thuốc chống giun sán như Diethylcarbamazine hoặc Ivermectin. Trong trường hợp Cysticercosis, phẫu thuật loại bỏ nang thường là cần thiết kết hợp với Albendazole.

Nhiễm Acanthamoeba keratitis

Acanthamoeba là một loại amip sống tự do phổ biến trong môi trường. Mặc dù thường liên quan đến người đeo kính áp tròng, các ca bệnh không đeo kính vẫn thường xuyên được ghi nhận tại Ấn Độ. Chẩn đoán xác định dựa trên kính hiển vi đồng tiêu (confocal microscopy) và nuôi cấy trên môi trường không dinh dưỡng. Điều trị hiện nay tập trung vào các hợp chất biguanide như PHMB (Polyhexamethylene biguanide) và Chlorhexidine. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên (RCT) đã so sánh hiệu quả của các phác đồ này và cho thấy tỷ lệ chữa khỏi y khoa đạt khoảng 86% mà không có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm điều trị.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu RCT135 bệnh nhân
Thời gian theo dõi12 tháng
Tỷ lệ chữa khỏi y khoa (cả 2 nhóm)86%
Tỷ lệ thất bại điều trị7 ca (nhóm 1) và 10 ca (nhóm 2)
Tỷ lệ mắc bệnh tại mắt (Cysticercosis)13% đến 46%
Nồng độ PHMB/Chlorhexidine tiêu chuẩn0.02%
Bình luận: Thông tin theo Dr. Savitri Sharma, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về hiệu quả điều trị Acanthamoeba cho thấy tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và tuân thủ phác đồ kéo dài. Cần lưu ý rằng việc sử dụng steroid trong viêm giác mạc do Acanthamoeba cần hết sức thận trọng, chỉ nên cân nhắc sau khi đã kiểm soát được tải lượng ký sinh trùng bằng thuốc đặc hiệu để tránh làm bùng phát nhiễm trùng.
  • Luôn nghi ngờ nhiễm Acanthamoeba ở các ca viêm giác mạc dai dẳng, không đáp ứng với kháng sinh thông thường.
  • Sử dụng kính hiển vi đồng tiêu (confocal microscopy) là công cụ hỗ trợ chẩn đoán quan trọng.
  • Không sử dụng steroid đơn độc trong giai đoạn đầu của viêm giác mạc do ký sinh trùng.
  • Phẫu thuật loại bỏ nang ký sinh trùng (như trong Cysticercosis) là chỉ định bắt buộc khi có nang lớn.
  • Điều trị Acanthamoeba cần duy trì ít nhất 4-6 tuần sau khi đã đạt được độ phân giải lâm sàng hoàn toàn.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Savitri Sharma, 2026, Anti-Parasitic and Anti-Acanthamoeba Therapy, iFocus Online, Video ID: J1W3IsjtSg8.

Xem thêm