Nghiên cứu về u hắc tố màng bồ đào (uveal melanoma) năm 2025 đã đánh giá tác động của việc thực hiện tế bào học xác nhận (confirmatory cytopathology) đối với giá trị tiên lượng của xét nghiệm hồ sơ biểu hiện gen (Gene Expression Profiling - GEP). Trong thực hành lâm sàng hiện đại, khả năng chẩn đoán phân tử đã vượt xa độ nhạy của tế bào học truyền thống, đặt ra câu hỏi về tính thiết yếu của việc lấy mẫu mô kép trong quản lý bệnh nhân.
Tế bào học và xét nghiệm phân tử trong u hắc tố
Trong lĩnh vực ung thư nhãn khoa (ocular oncology), các bác sĩ thường đối mặt với thách thức khi lấy mẫu các khối u nhỏ. Trước khi GEP trở thành tiêu chuẩn, tế bào học thường không hiệu quả do kích thước mẫu quá nhỏ. Sự ra đời của GEP đã thay đổi hoàn toàn cục diện, cho phép đánh giá chính xác hồ sơ khối u. Nghiên cứu chỉ ra rằng, ngay cả khi không có kết quả tế bào học dương tính, xét nghiệm GEP vẫn cung cấp thông tin tiên lượng có giá trị cao. Việc yêu cầu tế bào học xác nhận từ các bên chi trả (payers) đôi khi tạo áp lực không cần thiết, đặc biệt khi kết quả tế bào học thường không chẩn đoán được ở các khối u kích thước nhỏ.
Hiệu quả của sinh thiết kim nhỏ
Kỹ thuật sinh thiết chọc hút bằng kim nhỏ (fine needle aspiration biopsy) không sử dụng dao cắt (cutter-based) cho thấy độ chính xác lên tới 98,5% trong các mẫu u hắc tố nhỏ. Tỷ lệ thành công của xét nghiệm GEP đạt mức rất cao, thường nằm trong khoảng 90% ngay cả với những khối u có kích thước nhỏ nhất. Dữ liệu cho thấy độ dày trung bình của khối u trong nhóm không có tế bào học chẩn đoán là khoảng 2 mm, trong khi độ dày trung bình của toàn bộ nhóm nghiên cứu là khoảng 3 mm. Điều này khẳng định rằng GEP là một công cụ tiên lượng mạnh mẽ, không phụ thuộc vào việc có kết quả tế bào học đi kèm hay không.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ chính xác GEP trong u nhỏ | 98,5% |
| Độ dày u trung bình (toàn bộ) | 3 mm |
| Độ dày u trung bình (không tế bào học) | 2 mm |
| Tỷ lệ thành công GEP | Rất cao, trong khoảng 90% |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh GEP là xét nghiệm tiên lượng, không phải xét nghiệm chẩn đoán phân biệt giữa u hắc tố và u không phải hắc tố. Hạn chế lớn nhất hiện nay là thiếu dữ liệu về lịch sử tự nhiên của các khối u nhóm 1 (class one) không được điều trị triệt để, vì hầu hết dữ liệu tiên lượng hiện có đều dựa trên các bệnh nhân đã được điều trị xác định. Việc áp dụng GEP mà không điều trị cần thận trọng và cần thêm các nghiên cứu dài hạn.
- Ưu tiên sử dụng sinh thiết chọc hút kim nhỏ để giảm thiểu nguy cơ biến chứng thị giác.
- Không nhất thiết phải thực hiện tế bào học xác nhận nếu mục tiêu chính là tiên lượng phân tử bằng GEP.
- Cần thận trọng khi sử dụng GEP cho mục đích chẩn đoán phân biệt khối u.
- Khuyến khích công bố dữ liệu lâm sàng đối với các trường hợp theo dõi u hắc tố không điều trị.
Tài liệu tham khảo:
Timothy Murray, Ivana Kim, 2025, Confirmatory Cytopathology and Potential Impact on the Predictive Value of GEP in Uveal Melanoma, ASRS Journal of Vitreoretinal Diseases Author's Forum, Video ID: p54DGGD9IjY.