Vai trò của xạ trị áp sát bằng plaque trong quản lý tân sinh biểu mô kết mạc nhãn cầu (OSSN) tiến triển

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC2026, phiên IC298, Dr. Shalini Shah đã trình bày về vai trò của xạ trị áp sát (plaque brachytherapy) trong việc bảo tồn nhãn cầu và thị lực cho các trường hợp tân sinh biểu mô kết mạc nhãn cầu (Ocular Surface Squamous Neoplasia - OSSN) tiến triển, thay thế cho các phẫu thuật triệt căn như khoét bỏ nội nhãn (exenteration). Báo cáo tập trung vào kinh nghiệm lâm sàng trên 7 ca bệnh, nhấn mạnh khả năng kiểm soát khối u tại chỗ ngay cả ở các giai đoạn T3, T4.

Tiếp cận điều trị OSSN tiến triển

Các phương pháp tiếp cận truyền thống đối với OSSN xâm lấn (như ung thư biểu mô tế bào vảy, ung thư biểu mô nhầy biểu mô) khi có sự tham gia của củng mạc hoặc cơ vận nhãn thường dẫn đến phẫu thuật khoét bỏ nhãn cầu, gây biến dạng khuôn mặt nghiêm trọng. Hiện nay, với các tổn thương tại chỗ (carcinoma in situ), điều trị nội khoa bằng thuốc nhỏ tại chỗ giúp bảo tồn nhãn cầu và thị lực. Đối với các khối u lớn hơn (T2, T3, T4), việc quản lý trở nên phức tạp hơn. Các trường hợp N0M0 (không di căn hạch, không di căn xa) là đối tượng chính có thể cân nhắc bảo tồn. Khi khối u xâm lấn xương, xoang, hệ thần kinh trung ương (T4B) hoặc có di căn, hóa trị toàn thân được ưu tiên hơn so với quản lý tại chỗ.

Chỉ định và kỹ thuật xạ trị áp sát

Xạ trị áp sát được chỉ định khi có nghi ngờ hoặc xác nhận xâm lấn củng mạc/giác mạc thông qua AS-OCT (chụp cắt lớp quang học phần trước) hoặc UBM (siêu âm sinh hiển vi). Nếu kết quả mô bệnh học cho thấy đáy hoặc diện cắt dương tính, hoặc có sự tham gia của đoạn sau, thể mi, mống mắt, xạ trị áp sát là lựa chọn phù hợp. Tuy nhiên, phương pháp này không hiệu quả khi có xâm lấn xương do giới hạn độ xuyên thấu chỉ 1 mm. Plaque thường được đặt trong phẫu thuật thì đầu hoặc thì hai (sau 3-4 tuần). Nguồn phóng xạ sử dụng là Ruthenium-106 từ BARC, có thời hạn sử dụng 1 năm.

Kết quả lâm sàng và biến chứng

Trong chuỗi 7 ca bệnh được báo cáo, thời gian theo dõi dài nhất là 10 tháng. Kết quả cho thấy khả năng kiểm soát khối u tốt, bảo tồn được nhãn cầu và thị lực. Một ca bệnh kết hợp OSSN và mộng thịt đã ghi nhận tái phát mộng thịt, nhưng biểu mô vẫn ổn định. Biến chứng tiềm tàng bao gồm bệnh lý giác mạc bóng nước (bullous keratopathy) do phơi nhiễm giác mạc kéo dài trong quá trình xạ trị. Do đó, việc tính toán liều lượng chính xác và thời gian đặt plaque là cực kỳ quan trọng để tránh tổn thương nội mô giác mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu7 ca bệnh
Thời gian theo dõiTối đa 10 tháng
Liều xạ trị (củng mạc)60 Gray
Liều xạ trị (giác mạc 0.5mm)50 Gray
Thời gian đặt plaque6-9 giờ (tùy thuộc bán rã)
Tái phát1 ca tái phát mộng thịt (trong 7 ca)
Bình luận: Thông tin theo Dr. Shalini Shah, AIOC2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng xạ trị áp sát cho OSSN tiến triển là một kỹ thuật chuyên sâu, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa giữa bác sĩ giác mạc và bác sĩ tạo hình mắt. Hạn chế lớn nhất của báo cáo này là cỡ mẫu nhỏ (n=7) và thời gian theo dõi ngắn (10 tháng), chưa đủ để đánh giá tỷ lệ tái phát dài hạn hoặc các biến chứng muộn như hoại tử củng mạc. Cần thận trọng khi áp dụng liều xạ trị cao trên giác mạc để tránh suy giảm chức năng nội mô.
  • Ưu tiên bảo tồn nhãn cầu thay vì khoét bỏ trong các trường hợp OSSN tiến triển phù hợp.
  • Sử dụng AS-OCT hoặc UBM để xác định chính xác mức độ xâm lấn trước khi lập kế hoạch xạ trị.
  • Tuân thủ nghiêm ngặt thời gian đặt plaque dựa trên tính toán liều lượng để bảo vệ nội mô giác mạc.
  • Cần theo dõi sát sao sau phẫu thuật để phát hiện sớm dấu hiệu tái phát hoặc biến chứng bề mặt nhãn cầu.
  • Phối hợp sớm với bác sĩ tạo hình mắt để tối ưu hóa kết quả phẫu thuật và tái tạo bề mặt.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Shalini Shah, 2026, Role of Plaque Brachy Therapy in Various Clinical Cases and It s Out, AIOC2026, IC298.

Xem thêm