Viêm loét giác mạc: Giải phẫu, triệu chứng lâm sàng và nguyên nhân thường gặp

Bs Ngô Hữu Thế
10.10.26
Last Updated

Viêm loét giác mạc là bệnh lý nhãn khoa nặng, có thể gây mù lòa, thường gặp ở người trên 20 tuổi và nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn. Bệnh lý này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về giải phẫu giác mạc và các yếu tố nguy cơ để chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Cơ chế bệnh sinh

Giác mạc gồm 5 lớp: biểu mô, màng Bowman, nhu mô (chiếm 90% bề dày), màng Descemet và nội mô. Lớp biểu mô đóng vai trò bảo vệ, ngăn chặn tác nhân xâm nhập. Khi biểu mô bị tổn thương, các tác nhân gây viêm (vi khuẩn, virus, nấm) có thể xâm nhập vào nhu mô. Quá trình viêm diễn tiến qua 3 giai đoạn: thẩm lậu (tế bào viêm xâm nhập), thoái triển (cơ thể loại bỏ tác nhân) và tạo sẹo (tế bào sợi fibroblast lấp đầy tổn thương). Nếu tổn thương khu trú ở biểu mô, giác mạc có thể lành không để lại sẹo; nếu tổn thương sâu đến màng Bowman hoặc nhu mô, quá trình liền sẹo sẽ để lại sẹo giác mạc (corneal scar), gây tán xạ ánh sáng và giảm thị lực.

Dữ liệu lâm sàng

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đối tượng nguy cơ caoNgười lớn hơn 20 tuổi, nam giới
Yếu tố nguy cơ chínhSang chấn nông nghiệp (mùa gặt), dị vật giác mạc, sử dụng corticosteroid sai chỉ định
Triệu chứng thực thể chínhCương tụ rìa, mất tính trong suốt của giác mạc, mủ tiền phòng, đồng tử giả
Tác nhân vi khuẩn thường gặpPhế cầu (thường gặp ở người già có viêm túi lệ mãn tính), trực khuẩn mủ xanh
Hình thái tổn thương do HSVHình cành cây, hình bản đồ
Bình luận: Tài liệu này là một bài giảng lâm sàng tổng quan, không phải nghiên cứu khoa học nên không có dữ liệu thống kê về tỷ lệ mắc hay hiệu quả điều trị cụ thể. Cần lưu ý rằng việc sử dụng corticosteroid trong viêm loét giác mạc là chống chỉ định tuyệt đối nếu không có chỉ định chuyên khoa, vì có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm trùng hoặc gây bội nhiễm nấm. Việc chẩn đoán nguyên nhân dựa vào hình thái lâm sàng (như hình cành cây của HSV) là gợi ý quan trọng nhưng cần xác nhận bằng soi tươi hoặc nuôi cấy bệnh phẩm trong các trường hợp khó.

Thực hành lâm sàng

  • Luôn khám theo quy trình từ ngoài vào trong: mi mắt, kết mạc, giác mạc, tiền phòng, mống mắt, đồng tử, thể thủy tinh, dịch kính và võng mạc để tránh bỏ sót tổn thương.
  • Sử dụng fluorescein để nhuộm và xác định chính xác ổ loét giác mạc dưới ánh sáng lọc xanh (blue light).
  • Tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc chứa corticosteroid khi chưa có chẩn đoán xác định từ bác sĩ chuyên khoa mắt.
  • Khi có dị vật vào mắt, tuyệt đối không dụi mắt; có thể rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý và đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Tài liệu tham khảo:

Mednotes - Y khoa, 2026, Nhãn khoa Bài 11 Viêm loét giác mạc, YouTube, Video ID: ytbWZyjA1jY

Xem thêm