Xử trí biến chứng trong phẫu thuật SMILE và lenticule: Kinh nghiệm lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 IC527 (2026) về các "oops moments" (khoảnh khắc sai sót) trong phẫu thuật khúc xạ, Dr. Gaurav Luthra đã trình bày các chiến lược quản lý biến chứng trong phẫu thuật SMILE (Small Incision Lenticule Extraction) và các thủ thuật lenticule khác. Bài giảng tập trung vào việc nhận diện sớm các sai lệch mặt phẳng (plane) và xử trí các tình huống hiếm gặp như rách lenticule hoặc thủng vạt (buttonhole).

Sai lệch mặt phẳng trong phẫu thuật SMILE

Biến chứng thường gặp là phẫu thuật viên không xác định đúng mặt phẳng lenticule, dẫn đến việc hai mặt phẳng (mặt phẳng sâu và mặt phẳng vạt - cap plane) gặp nhau. Khi phẫu thuật viên quá nhiệt tình trong việc bóc tách, họ có thể dễ dàng đi vào nhu mô (stroma) và tạo ra một đường hầm giả (false passage). Dấu hiệu nhận biết là dụng cụ không di chuyển dễ dàng từ bên này sang bên kia. Nếu cố gắng dùng lực, phẫu thuật viên sẽ tạo ra vết rách hoặc làm đường hầm giả lan rộng. Khi đó, cần dừng lại, xác định lại mặt phẳng từ một vị trí khác để hoàn tất phẫu thuật.

Xử trí rách lenticule

Rách lenticule thường xảy ra khi lenticule quá mỏng (ví dụ: 50 microns) hoặc khi có sự kết dính mạnh trong vùng phẫu thuật. Việc sử dụng dụng cụ bóc tách (dissector) quá sắc có thể làm tăng nguy cơ này. Lời khuyên là nên sử dụng dụng cụ bóc tách đầu tù (blunt dissector). Nếu xảy ra rách, phẫu thuật viên cần quan sát kỹ, có thể sử dụng chất nhuộm như Translon để làm nổi bật vùng interface hoặc sử dụng OCT (Optical Coherence Tomography) trong mổ để hỗ trợ. Mục tiêu là tìm một vùng tự do để kẹp lenticule, sau đó di chuyển nhẹ nhàng để lấy toàn bộ lenticule ra ngoài.

Biến chứng thủng vạt (Buttonhole)

Thủng vạt là biến chứng cực kỳ hiếm gặp, thường xảy ra khi tạo vạt mỏng (thin cap) ở vùng có mộng thịt (pannus) hoặc sẹo giác mạc. Trong trường hợp này, lượng nhu mô còn lại rất ít và không ổn định. Nếu phát hiện, cần tránh thao tác tại vùng đó cho đến cuối ca phẫu thuật. Phẫu thuật viên nên đi từ phía đối diện để tạo mặt phẳng vạt, sau đó bóc tách nhẹ nhàng để tránh làm vết thủng lan rộng. Cần lưu ý nguy cơ tăng sinh biểu mô (epithelial ingrowth) tại vị trí này sau phẫu thuật.

Quản lý mất hút chân không (Suction loss)

Khi bệnh nhân không hợp tác, nheo mắt hoặc kết mạc ướt, có thể xuất hiện dấu hiệu mất hút chân không. Nếu phẫu thuật viên nhận thấy dịch bắt đầu len lỏi vào, cần hoàn tất đường cắt bên (side cut) trước khi mất hút hoàn toàn. Sau khi mất hút, việc xác định lại vị trí cắt có thể khó khăn do diện tích tiếp cận nhỏ (khoảng 1 mm). Trong tình huống này, tốt nhất là hủy bỏ thủ thuật, sau đó quay lại thực hiện lại đường cắt vạt (cap cut).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ dày lenticule mỏng50 microns
Độ dày vạt (cap)120 microns
Tần suất rách lenticule2 trường hợp trong 10.000 mắt
Thời gian theo dõi biến chứng6 tháng
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược xử trí như sử dụng OCT trong mổ hoặc nhuộm interface là những kỹ thuật hỗ trợ quan trọng. Hạn chế của báo cáo là dựa trên kinh nghiệm cá nhân (case series), cần thận trọng khi áp dụng cho các nền tảng laser khác nhau như SILK hay CLEAR do sự khác biệt về cấu hình lenticule (plano-convex so với biconvex).
  • Luôn kiểm tra kỹ mặt phẳng bóc tách trước khi dùng lực.
  • Sử dụng dụng cụ bóc tách đầu tù để giảm thiểu nguy cơ rách lenticule mỏng.
  • Nếu nghi ngờ mất hút chân không, hãy ưu tiên hoàn tất đường cắt bên (side cut) trước khi dừng.
  • Kiểm tra kỹ giác mạc trước mổ để phát hiện các vùng sẹo hoặc mộng thịt có nguy cơ gây thủng vạt.
  • Sử dụng OCT trong mổ nếu có thể để xác định vị trí lenticule còn sót lại.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Gaurav Luthra, 2026, Oops Moments in Smile/ Lenticule Procedures and Preventing, AIOC2026 IC527, aioseditorproceedings, Video ID: Q46G-zDb9yw.

Xem thêm