Tài liệu này tổng hợp các báo cáo tại hội nghị AIOC 2026 về các bệnh lý võng mạc, bao gồm võng mạc trẻ sinh non (Retinopathy of Prematurity - ROP) và các rối loạn võng mạc di truyền (Inherited Retinal Disorders - IRDs). Các nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thăm khám võng mạc ngoại vi và sử dụng các công nghệ chẩn đoán hình ảnh hiện đại để phát hiện sớm các tổn thương tiềm ẩn.
Võng mạc vô mạch tồn tại (Persistent Avascular Retina - PAR) trong ROP
Võng mạc vô mạch tồn tại (PAR) được định nghĩa theo phân loại ICROP3 là vùng võng mạc vô mạch rộng hơn hai đường kính gai thị ở vùng ngoại vi. Nghiên cứu hồi cứu đơn trung tâm trên 58 mắt của 31 bệnh nhân (tuổi trung bình 9 tuổi) cho thấy 42% trường hợp được phát hiện tình cờ qua sàng lọc thị lực thấp tại trường học và 22,5% qua sàng lọc trước phẫu thuật khúc xạ. Các tổn thương đi kèm bao gồm thoái hóa võng mạc dạng lưới (lattice degeneration) ở 50% trường hợp, vùng trắng không ép (white without pressure) ở 74%, và bong võng mạc ở 15% mắt. Tác giả nhấn mạnh cần kiểm tra kỹ võng mạc ngoại vi ở trẻ có tiền sử sinh non, ngay cả khi cực sau trông bình thường, vì các vùng vô mạch này rất mỏng và dễ dẫn đến bong võng mạc hoặc biến chứng tân mạch.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 58 mắt, 31 bệnh nhân |
| Tỷ lệ phát hiện qua sàng lọc thị lực thấp | 42% |
| Tỷ lệ thoái hóa dạng lưới | 50% |
| Tỷ lệ vùng trắng không ép | 74% |
| Tỷ lệ bong võng mạc | 15% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc phát hiện PAR ở trẻ lớn có tiền sử ROP là một thách thức lâm sàng, đòi hỏi bác sĩ nhãn khoa phải duy trì cảnh giác cao độ khi thăm khám ngoại vi.
Nhiễm trùng huyết và ROP
Nghiên cứu hồi cứu trên 49 trẻ sơ sinh tại đơn vị chăm sóc tích cực (NICO) cho thấy nhiễm trùng huyết là yếu tố nguy cơ quan trọng đối với ROP. Trong số 45 trường hợp được phân tích, 28,8% trẻ phát triển ROP ở các giai đoạn khác nhau. Tỷ lệ mắc ROP ở nhóm nhiễm trùng huyết có cấy máu dương tính là gần 50%, trong khi nhóm cấy máu âm tính là khoảng 24%. Cơ chế được đề xuất là các chất trung gian gây viêm và độc tố từ vi khuẩn làm tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến stress oxy hóa và thúc đẩy quá trình tân mạch. Tác giả khuyến cáo cần sàng lọc ROP tích cực cho tất cả trẻ sơ sinh có nhiễm trùng huyết, bất kể cân nặng lúc sinh hay tuổi thai.
Chẩn đoán các rối loạn võng mạc di truyền (IRDs)
Các IRDs thường có biểu hiện kiểu hình đa dạng, dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm nếu chỉ dựa vào các mô tả kinh điển. Nghiên cứu trên 245 bệnh nhân cho thấy 65% trường hợp là viêm võng mạc sắc tố (Retinitis Pigmentosa - RP). Tỷ lệ hoàn thành chẩn đoán di truyền rất thấp (chỉ 15%), chủ yếu do rào cản tài chính, gánh nặng đi lại và thiếu nhận thức về tầm quan trọng của chẩn đoán phân tử khi chưa có liệu pháp điều trị cụ thể. Việc sử dụng hình ảnh đa màu (Multicolor Imaging - MCI) được đánh giá là công cụ hữu ích để phát hiện các tổn thương võng mạc mà chụp ảnh màu đáy mắt thông thường có thể bỏ sót.
- Luôn kiểm tra võng mạc ngoại vi ở trẻ có tiền sử sinh non, kể cả khi thị lực trung tâm tốt.
- Nhiễm trùng huyết sơ sinh là yếu tố nguy cơ độc lập cần sàng lọc ROP chặt chẽ.
- Sử dụng hình ảnh đa màu (MCI) để tăng khả năng phát hiện tổn thương trong các bệnh lý võng mạc di truyền.
- Tư vấn di truyền cần được thực hiện sớm để cải thiện tỷ lệ chẩn đoán xác định.
- Cần nâng cao nhận thức cho cả bác sĩ và bệnh nhân về tầm quan trọng của chẩn đoán di truyền ngay cả khi chưa có liệu pháp điều trị sẵn có.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Free Paper Vitreo Retinal Diseases II, aioseditorproceedings, Video ID: NRZbrojHxBM