Ứng dụng OCTA trường siêu rộng (UWF OCTA) trong chẩn đoán và theo dõi các bệnh lý võng mạc - hắc mạc

Bs Ngô Hữu Thế
15.11.26
Last Updated

Bài trình bày của Bác sĩ Ali Erginay (Paris, Pháp) tại hội nghị AIOC 2026 cập nhật ứng dụng của kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính võng mạc mạch máu trường siêu rộng (Ultra-widefield Optical Coherence Tomography Angiography - UWF OCTA) trong chẩn đoán, đánh giá co kéo dịch kính võng mạc, bệnh lý mạch máu và tổn thương hắc mạc.

Thông số kỹ thuật và khả năng quét của hệ thống UWF OCT/OCTA

Các hệ thống UWF OCT và OCTA hiện hành đã có bước phát triển vượt bậc từ thế hệ đầu tiên như Plexit 9000 đến Zephilio S1 (Intelite), Dreamosity và các dòng máy từ TowardPI (Ykite, Bizar, Galite, Bear). Công nghệ mới cho phép thực hiện lát quét B-scan có chiều rộng lên tới 26 mm. Đối với lát quét khối (cube scan), kích thước quét đạt 26 x 22 mm; trong đó đường kính quét 23 mm có thể bao phủ tới 80% diện tích võng mạc. Với khối quét 20 x 20 mm, hệ thống bao phủ tới 120° đáy mắt. Chiều sâu quét được mở rộng từ 6 x 5,3 mm ở các thế hệ cũ lên tới 12 mm chiều sâu, giúp khảo sát toàn bộ phình nhãn cầu (staphyloma) và màng dịch kính co kéo trong một lát quét duy nhất.

Đánh giá biến chứng cấu trúc ở bệnh nhân cận thị nặng

Trong chẩn đoán cận thị nặng (High myopia), các thiết bị thông thường như Spectralis góc 30° dễ bỏ sót các tổn thương ngoài trung tâm như bong dịch kính thanh dịch phía mũi. Nhờ độ sâu quét 12 mm, lát quét hướng tâm (radial scan) của UWF OCT ghi nhận toàn bộ hình ảnh phình nhãn cầu, dính dịch kính và co kéo võng mạc chỉ trong 30 giây. Kỹ thuật này giúp phát hiện võng mạc hình vòm (Dome-shaped macula - DSM), vốn có thể bị chẩn đoán nhầm tùy thuộc vào trục quét đứng hay ngang nếu không dùng lát quét hướng tâm. Dựng hình 3D cho thấy rõ tình trạng tách lớp võng mạc (retinoschisis), rách võng mạc ẩn dưới vùng tách lớp, bong võng mạc mạn tính hình sóng, lỗ hoàng điểm do co kéo (tractional macular hole) và hố quanh gai thị / hắc mạc (peripapillary choroidal cavitation).

Thông số / Chỉ số cấu trúcKết quả theo tài liệu
Chiều rộng lát quét B-scan tối đa26 mm, thiết bị UWF OCT thế hệ mới
Phủ diện tích võng mạc (quét 23 mm)80% diện tích võng mạc, quét khối 26 x 22 mm
Góc bao phủ đáy mắt (quét 20 x 20 mm)120°, quét khối 20 x 20 mm
Chiều sâu lát quét (depth)12 mm, so với 6 x 5,3 mm ở thế hệ cũ
Thời gian chụp lát quét hướng tâm30 giây, quét hướng tâm màu đỏ

Chẩn đoán bệnh lý mạch máu võng mạc và theo dõi điều trị Anti-VEGF

Khi so sánh với chụp huỳnh quang đáy mắt (FA), UWF OCTA hiển thị tân mạch (neovascularization) rõ nét hơn do không bị ảnh hưởng bởi hiện tượng che khuất từ thuốc huỳnh quang khuếch tán. Hình ảnh toàn cảnh (panorama) của UWF OCTA có thể đạt góc quét 200° tương đương máy Optos, thực hiện trong 4 phút mà không cần tiêm thuốc hay tra thuốc giãn đồng tử. Bằng cách dịch chuyển lớp bóc tách (segmentation), bác sĩ bộc lộ chính xác các búi tân mạch nằm giữa màng kính sau (posterior hyaloid) và võng mạc. Ở bệnh nhân bệnh võng mạc đái tháo đường điều trị bằng vabysmo (faricimab), UWF OCTA ghi nhận tân mạch thoái triển nhưng vùng thiếu máu (ischemia) vẫn tồn tại nguyên vẹn. Hệ thống tự động tính toán diện tích vùng không tưới máu, cho kết quả vượt quá 200 mm², đồng thời hiển thị sẹo laser trên lớp biểu mô sắc tố để kiểm soát mức độ điều trị. Ngoài ra, UWF OCTA còn cho phép chụp mạch mống mắt (iris OCTA) để phát hiện sớm tân mạch mống mắt và định vị vi phình mạch (microaneurysm), phình mạch lớn (macroaneurysm) mà không cần chụp ICG.

Đặc điểm / Chỉ số mạch máuKết quả theo tài liệu
Thời gian quy trình chụp UWF OCTA toàn cảnh4 phút, không tiêm thuốc, không tra giãn đồng tử
Góc quét toàn cảnh (panorama)200°, ghép từ 5 ảnh thành phần
Diện tích vùng không tưới máu (non-perfusion area)> 200 mm², máy tự động đo đạc
Đáp ứng tân mạch sau điều trị vabysmoTân mạch biến mất, vùng thiếu máu không thay đổi

Phân tích tổn thương hắc mạc và các bệnh lý nhãn khoa khác

Trong bệnh Eales (bệnh viêm quanh tĩnh mạch võng mạc), UWF OCTA hỗ trợ đánh giá vùng thiếu máu diện rộng, giãn mạch ngoại vi (peripheral telangiectasia) và hiện tượng teo mỏng võng mạc. Nhờ tính năng phân lớp sâu, UWF OCTA phân biệt chính xác u mạch hắc mạc (choroidal hemangioma) với cấu trúc hình quả bom dưới hoàng điểm và bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch (CSCR) có tĩnh mạch hắc mạc giãn lớn. Kỹ thuật này cho phép đo mật độ mô đệm hắc mạc, tính toán chỉ số mạch máu hắc mạc (Choroidal Vascularity Index - CVI) và thể tích mạch máu hắc mạc để theo dõi tiến triển. Bác sĩ cũng có thể khảo sát u nguyên bào mạch võng mạc (retinal capillary hemangioblastoma), sẹo teo hắc mạc do Toxoplasmosis có màng dịch kính co kéo, hố gai thị (optic disc pit) dẫn truyền dịch giữa khoang dưới nhện và hắc mạc, cũng như dựng hình 3D vết cắt mống mắt bằng laser (iridotomy) trong điều trị glaucoma góc đóng.

Thảo luận về hiệu năng thiết bị, quản lý dữ liệu và đo lưu lượng máu

Về phần cứng, các máy thế hệ mới có tốc độ quét nhanh hơn giúp tăng độ rộng nhưng giảm bớt độ sâu, do đó việc chọn máy phụ thuộc vào đối tượng bệnh nhân (cần chiều sâu 12 mm cho cận thị nặng hoặc cần độ rộng/tốc độ cao cho bệnh lý võng mạc). Việc chụp ghép ảnh toàn cảnh (panorama) đòi hỏi nạp 5 ảnh/mắt, làm phát sinh lượng dữ liệu lớn tính bằng gigabyte/terabyte. Để xử lý hiển thị trực tiếp và tính toán montage, máy tính cần nâng cấp thẻ nhớ RAM từ 12 GB lên 64 GB và hệ thống lưu trữ ngoài 50 TB. Kỹ thuật laser scan cho phép quét qua mắt chưa giãn đồng tử và mắt bị đục thủy tinh thể. Cuối cùng, việc đo vận tốc dòng máu bằng OCTA hiện chưa đạt độ nhạy tuyệt đối, nhưng các công nghệ phối hợp như Doppler OCT, Video và Hologram OCT đang được phát triển để đo lường chính xác vận tốc tuần hoàn.

Bình luận: Chụp UWF OCTA là giải pháp thay thế hiệu quả cho FA/ICG xâm lấn trong nhiều bệnh lý võng mạc và hắc mạc. Tuy nhiên, việc áp dụng rộng rãi đòi hỏi sự đầu tư lớn về hạ tầng phần cứng xử lý dữ liệu (RAM 64GB, dung lượng terabyte). Thông tin theo bài giảng Bác sĩ Ali Erginay tại AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.

Thay đổi thực hành lâm sàng:

  • Ưu tiên chỉ định UWF OCT/OCTA không xâm lấn cho bệnh nhân đái tháo đường, cận thị nặng hoặc người có nguy cơ dị ứng thuốc phản quang huỳnh quang.
  • Sử dụng lát quét hướng tâm (radial scan) với chiều sâu 12 mm khi khảo sát mắt cận thị nặng để tránh bỏ sót tổn thương võng mạc hình vòm (DSM) và rách võng mạc ẩn.
  • Ứng dụng bóc tách lớp (segmentation) trên OCTA để xác định vị trí búi tân mạch so với màng kính sau trước và sau khi tiêm Anti-VEGF.
  • Theo dõi chỉ số mạch máu hắc mạc (CVI) và diện tích vùng không tưới máu (> 200 mm²) để đánh giá hiệu quả điều trị laser/Anti-VEGF.

Tài liệu tham khảo:

Ali Erginay, 2026, UWF OCTA in diagnostics of retinal diseases Update, AIOC 2026 (Kênh: aioseditorproceedings, Video ID: CwL9j5eEPow).

Xem thêm