Hội chứng Brown (Brown syndrome) được mô tả lần đầu bởi Harold Brown vào năm 1952 như một rối loạn vận động hạn chế, đặc trưng bởi sự hạn chế nâng mắt ở tư thế khép (adduction) với mức độ hạn chế nâng tối thiểu hoặc không có ở tư thế dạng (abduction). Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Rahul Bhola đã trình bày về sự tiến hóa trong hiểu biết về hội chứng này, nhấn mạnh việc sử dụng hình ảnh học hiện đại để cá thể hóa điều trị thay vì coi đây là một thực thể bệnh lý đơn nhất.
Cơ chế bệnh sinh và hình ảnh học
Sự hiểu biết về hội chứng Brown đã thay đổi đáng kể nhờ các tiến bộ trong giải phẫu hốc mắt và kỹ thuật chụp cộng hưởng từ (MRI) độ phân giải cao (high-resolution MRI). Thay vì chỉ là một rối loạn của phức hợp ròng rọc cơ chéo trên (superior oblique trochlear complex), các nghiên cứu hình ảnh học đa vị trí (multi-positional imaging) đã tiết lộ bốn cơ chế giải phẫu riêng biệt có thể tạo ra kiểu hình lâm sàng tương tự: tổn thương ròng rọc (trochlear damage), bất thường gân cơ chéo trên, bất thường ròng rọc cơ trực (rectus extraocular muscle pulley), và bất thường bẩm sinh của cơ chéo trên. Việc xác định chính xác cơ chế thông qua MRI giúp bác sĩ lâm sàng chuyển từ điều trị theo kinh nghiệm sang quản lý cá thể hóa cho từng bệnh nhân.
Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán
Hội chứng Brown bẩm sinh kinh điển thường biểu hiện với hạn chế nâng ở tư thế khép, kèm theo kiểu hình V hoặc Y. Bệnh nhân thường có nhược thị nhẹ (mild hypotropia) ở tư thế nhìn thẳng, trở nên rõ rệt hơn khi khép mắt, và nhiều trường hợp có hiện tượng hạ mắt (downshoot) khi khép. Để bù trừ, bệnh nhân có thể áp dụng tư thế đầu bất thường (compensatory head position) bao gồm nâng cằm và xoay mặt ra xa khỏi mắt bị ảnh hưởng. Dấu hiệu chẩn đoán quan trọng nhất là nghiệm pháp kéo cưỡng bức (forced duction test) dương tính đối với sự nâng ở tư thế khép.
Chiến lược quản lý và phẫu thuật
Đa số bệnh nhân mắc hội chứng Brown không cần can thiệp phẫu thuật và duy trì thị giác hai mắt (binocularity) tốt với tư thế đầu bù trừ. Đối với các trường hợp cần phẫu thuật, kỹ thuật làm yếu cơ chéo trên bằng phương pháp khâu kiểu con gà (chicken suture technique) là lựa chọn ưu tiên. Phẫu thuật viên sử dụng chỉ 5-0 Mersilene để kéo dài và tách gân cơ, thực hiện qua đường rạch supronasal khoảng 8 mm phía sau rìa giác mạc (limbus). Nghiệm pháp kéo cưỡng bức cần được thực hiện trong lúc mổ để đánh giá hiệu quả và tránh quá chỉnh (overcorrection). Ngoài ra, các phương pháp như cắt cơ (tenotomy), cắt bỏ gân (tenectomy) hoặc phẫu thuật lùi cơ trực dưới (inferior rectus recession) cũng được cân nhắc tùy theo mức độ nghiêm trọng và kiểu hình cụ thể.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Kỹ thuật phẫu thuật ưu tiên | Làm yếu cơ chéo trên bằng kỹ thuật chicken suture |
| Vật liệu chỉ khâu | Chỉ 5-0 Mersilene |
| Vị trí rạch | Supronasal, 8 mm sau rìa giác mạc |
| Cơ chế gây bệnh (MRI) | 4 cơ chế (tài liệu không nêu chi tiết tỷ lệ) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng MRI độ phân giải cao là một bước tiến quan trọng trong chẩn đoán phân biệt hội chứng Brown, đặc biệt là các trường hợp mắc phải (acquired) do chấn thương hoặc bệnh lý xoang. Cần lưu ý rằng việc tiêm steroid hoặc điều trị nội khoa chỉ có hiệu quả trong một số trường hợp có thành phần viêm, không thay thế hoàn toàn phẫu thuật trong các trường hợp xơ hóa gân cơ.
- Luôn thực hiện nghiệm pháp kéo cưỡng bức (forced duction test) trong lúc mổ để đánh giá độ hạn chế và điều chỉnh kỹ thuật.
- Cân nhắc MRI độ phân giải cao cho các trường hợp hội chứng Brown mắc phải để loại trừ các khối u hoặc tổn thương ròng rọc.
- Ưu tiên kỹ thuật chicken suture để làm yếu cơ chéo trên, tránh làm quá chỉnh dẫn đến liệt cơ chéo trên thứ phát.
- Cá thể hóa phẫu thuật dựa trên cơ chế giải phẫu cụ thể (ví dụ: giải phóng sẹo, điều chỉnh pulley cơ trực) thay vì áp dụng một phương pháp cho mọi bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Rahul Bhola, 2026, Brown syndrome evaluation and management, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: eJCSPlk6f_k.