Đánh giá và quản lý sụp mi bẩm sinh: Hướng dẫn lâm sàng từ AIOC 2026

Bs Ngô Hữu Thế
2.11.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 về chủ đề sụp mi bẩm sinh (congenital ptosis) cung cấp cái nhìn tổng quan về quy trình đánh giá và các chiến lược phẫu thuật cho tình trạng bệnh lý phức tạp này. Việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh và thực hiện đánh giá lâm sàng chi tiết là yếu tố then chốt để đưa ra quyết định điều trị chính xác, đặc biệt khi đối mặt với các biến thể như hội chứng co kéo mi do nhai (jaw-winking ptosis) hoặc các hội chứng phức tạp khác.

Đánh giá lâm sàng sụp mi bẩm sinh

Việc khai thác tiền sử, bao gồm tiền sử gia đình và các phẫu thuật trước đó, đóng vai trò quan trọng trong việc phân biệt sụp mi bẩm sinh với sụp mi mắc phải. Khám thần kinh và khám tổng quát giúp phát hiện các yếu tố nguy cơ hoặc các hội chứng liên quan. Đánh giá nhãn khoa, bao gồm thị lực và khúc xạ, là bắt buộc để phòng ngừa nhược thị (amblyopia). Các thông số quan trọng cần đo đạc bao gồm độ sụp mi, chức năng cơ nâng mi, chiều cao khe mi ở các tư thế nhìn (thẳng, lên, xuống) và khoảng cách bờ mi - phản quang (Margin Reflex Distance - MRD1). Việc sử dụng thước trong suốt và nguồn sáng giúp xác định chính xác MRD1. Ngoài ra, cần đánh giá chức năng cơ nâng mi bằng phương pháp Burke, trong đó cần cố định trán ở trẻ nhỏ để loại bỏ sự hỗ trợ của cơ trán.

Phân loại và chỉ định phẫu thuật

Sụp mi được phân loại dựa trên mức độ sụp và chức năng cơ nâng mi. Đánh giá sự hiện diện của hiện tượng Bell (Bell's phenomenon) là cực kỳ quan trọng để bảo vệ mắt sau phẫu thuật, đồng thời cần loại trừ tình trạng khô mắt. Nghiệm pháp phenylephrine (phenylephrine test) được sử dụng để đánh giá khả năng đáp ứng của cơ Mueller, từ đó quyết định liệu phẫu thuật cắt bỏ cơ Mueller - kết mạc (Mueller's muscle conjunctival resection) có phù hợp hay không. Thời điểm phẫu thuật thường được khuyến cáo từ 3 tuổi, tuy nhiên có xu hướng phẫu thuật sớm hơn nếu có che khuất đồng tử để ngăn ngừa suy giảm kích thích thị giác và cận thị. Nếu sử dụng cân cơ tự thân (autologous fascia), nên đợi đến khi trẻ 4 tuổi để cân cơ phát triển đầy đủ.

Kỹ thuật phẫu thuật

Lựa chọn phẫu thuật phụ thuộc vào chức năng cơ nâng mi và mức độ sụp mi. Đối với sụp mi đơn thuần, phẫu thuật cắt ngắn cơ nâng mi (levator resection) thường được ưu tiên nếu chức năng cơ nâng mi từ 5 mm trở lên. Đối với sụp mi nặng có chức năng cơ nâng mi kém, phẫu thuật treo cơ trán (frontalis sling procedure) là lựa chọn thay thế. Kỹ thuật treo cơ trán sử dụng cân cơ tự thân hoặc vật liệu tổng hợp như silicon/salastic. Đối với hội chứng co kéo mi do nhai, các lựa chọn bao gồm cắt bỏ cơ nâng mi kết hợp treo cơ trán một bên hoặc hai bên để đảm bảo tính đối xứng. Kỹ thuật "double triangle" được mô tả để tạo nếp mí và đạt kết quả thẩm mỹ tốt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Phân loại mức độ sụp mi (nhẹ)< 2 mm
Phân loại mức độ sụp mi (trung bình)2 - 4 mm
Phân loại mức độ sụp mi (nặng)≥ 4 mm
Chức năng cơ nâng mi (kém)≤ 4 mm
Chức năng cơ nâng mi (trung bình)5 - 7 mm
Chức năng cơ nâng mi (tốt)≥ 8 mm
Chức năng cơ nâng mi (xuất sắc)≥ 10 - 11 mm
Tỷ lệ thành công phẫu thuật> 80 - 85%
Thời điểm phẫu thuật (cân cơ tự thân)4 tuổi
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa phẫu thuật dựa trên chức năng cơ nâng mi và sự hiện diện của các hội chứng liên quan. Một điểm cần lưu ý là sự khác biệt giữa các kỹ thuật treo cơ trán và việc quản lý các biến chứng như hở mi sau phẫu thuật.
  • Luôn đánh giá hiện tượng Bell và tình trạng khô mắt trước khi quyết định phẫu thuật sụp mi.
  • Sử dụng nghiệm pháp phenylephrine để sàng lọc bệnh nhân phù hợp với phẫu thuật cắt cơ Mueller.
  • Ưu tiên cân cơ tự thân (fascia lata) trong phẫu thuật treo cơ trán để giảm thiểu nguy cơ tạo u hạt (granuloma) so với vật liệu tổng hợp.
  • Cần tư vấn kỹ cho phụ huynh về mục tiêu thẩm mỹ và các nguy cơ như hở mi, đặc biệt trong các trường hợp sụp mi phức tạp.
  • Đảm bảo đánh giá và điều trị các rối loạn vận nhãn (như lác) trước khi thực hiện phẫu thuật sụp mi để đạt kết quả tối ưu.

Tài liệu tham khảo:

Ashok Kumar Grover, 2026, Congenital Ptosis Evaluation and Management, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: WoKdfVtci-E.

Xem thêm