Tại hội nghị thường niên lần thứ 84 của All India Ophthalmological Society (2026), Dr. Parag Majmudar đã trình bày về sự thay đổi mô hình trong quản lý bệnh lý nội mô giác mạc (corneal endothelial disease). Trong hai thập kỷ qua, thực hành lâm sàng đã chuyển dịch từ ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty) sang các kỹ thuật ghép phiến (lamellar corneal techniques) tiên tiến, giúp cải thiện chất lượng thị giác và rút ngắn thời gian phục hồi cho bệnh nhân.
Thách thức và tiềm năng của tiêm tế bào nội mô
Mặc dù các kỹ thuật hiện tại có tỷ lệ thải ghép thấp, thách thức lớn nhất vẫn là tình trạng thiếu hụt mô giác mạc trên toàn cầu. Kỹ thuật tiêm tế bào nội mô nuôi cấy (cultured cell injection) hứa hẹn giải quyết rào cản này bằng cách tăng tỷ lệ sử dụng mô từ một người hiến cho tối đa 1.000 người nhận. Quy trình này bao gồm thu hoạch, nhân bản tế bào nội mô giác mạc và tiêm vào tiền phòng để khôi phục chức năng nội mô. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi phải đánh bóng hoặc cạo lớp nội mô (polishing or scraping of the endothelium) và bệnh nhân cần nằm sấp (face down positioning) trong tối đa 3 giờ để đảm bảo tế bào bám dính đúng vị trí.
Kết quả lâm sàng của kỹ thuật Aurion Biotech
Aurion Biotech đã thực hiện hơn 275 thủ thuật trong 7 thử nghiệm lâm sàng với hơn 10 năm theo dõi tại Nhật Bản, El Salvador và Bắc Mỹ. Kết quả cho thấy hiệu quả điều trị bền vững trong 10 năm với độ trong suốt của giác mạc, sự ổn định của thị lực tốt nhất có chỉnh kính (best corrected visual acuity - BCVA), độ dày giác mạc trung tâm và mật độ tế bào nội mô. Phân tích gộp cho thấy sự cải thiện nhất quán 3 dòng thị lực, bắt đầu từ tháng thứ 1 và duy trì đến tháng thứ 12. Trong nghiên cứu Clara tại Hoa Kỳ và Canada, với liều tế bào cao nhất, 65% bệnh nhân cải thiện 15 chữ cái trở lên sau 12 tháng. Kỹ thuật này đã có mặt thương mại tại Nhật Bản từ tháng 9/2024 và dự kiến khởi động thử nghiệm pha 3 tại Hoa Kỳ trong năm 2026.
Công nghệ mới từ MSL và định hướng tương lai
Công ty MSL giới thiệu một phương pháp cải tiến sử dụng các tế bào nội mô kết hợp với hạt nano từ tính (magnetic nanoparticles). Sau khi tiêm, một miếng dán từ tính (external magnetic patch) được đặt bên ngoài mắt để giữ tế bào tại vị trí mong muốn trên mặt sau giác mạc, giúp giảm thiểu tình trạng tế bào trôi vào góc tiền phòng và giảm biến thiên thời gian tiếp xúc với màng Descemet (Decimets). Thủ thuật này có thể thực hiện tại phòng khám với đèn khe (slit lamp) và gây tê tại chỗ, không cần vào phòng mổ hay cạo nội mô. Một thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm, mù đôi đã so sánh các liều 150.000, 500.000 và 1 triệu tế bào, cho thấy liều 150.000 tế bào có thể mang lại phản ứng khả thi với ít biến chứng hơn. Ngoài ra, một nghiên cứu thí điểm nhỏ của Dr. Ellen Koo trên 4 đối tượng cho thấy sự cải thiện về số lượng thể sùi (guttae) sau 6 tháng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu (Aurion) | Hơn 275 thủ thuật, 7 thử nghiệm lâm sàng |
| Thời gian theo dõi (Aurion) | Hơn 10 năm |
| Cải thiện thị lực (Clara study) | 65% bệnh nhân cải thiện 15 chữ cái trở lên (liều cao nhất) |
| Cải thiện thị lực (Snellen) | Từ 20/60 đến 20/25 |
| Liều tế bào (MSL) | 150.000, 500.000 và 1 triệu tế bào |
| Cải thiện thể sùi (MSL) | 4 đối tượng, theo dõi 6 tháng |
Bình luận: Các kỹ thuật tiêm tế bào nội mô đại diện cho một bước tiến đột phá trong nhãn khoa, đặc biệt là khả năng giảm phụ thuộc vào nguồn mô hiến tặng. Tuy nhiên, các dữ liệu hiện tại chủ yếu từ các nghiên cứu quy mô nhỏ hoặc thử nghiệm sớm. Việc so sánh hiệu quả giữa các liều tế bào cần được kiểm chứng qua các thử nghiệm pha 3 lớn hơn để xác định tính an toàn và hiệu quả dài hạn. Thông tin theo Dr. Parag Majmudar (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Cân nhắc tiềm năng của tiêm tế bào nội mô như một giải pháp thay thế cho ghép giác mạc truyền thống trong tương lai.
- Theo dõi các thử nghiệm pha 3 sắp tới để cập nhật liều lượng tối ưu và tính an toàn của các kỹ thuật tiêm tế bào.
- Ưu tiên các kỹ thuật ít xâm lấn hơn (như phương pháp từ tính) nếu được chứng minh hiệu quả, nhằm giảm thiểu nhu cầu nằm sấp và can thiệp phòng mổ.
- Lưu ý rằng các dữ liệu về cải thiện thể sùi (guttae) hiện tại chỉ dựa trên nghiên cứu thí điểm rất nhỏ, cần thận trọng khi tư vấn cho bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Parag Majmudar, 2026, Paradigm shift in Corneal Endothelial Disease, AIOC2026 GP20, Video ID: ClDFski8gjA.