Nghiên cứu Prospective Evaluation of Radial Keratotomy (PERK) năm 1994 đã đánh giá 793 mắt của 435 bệnh nhân cận thị từ 2-8 D, cung cấp dữ liệu quan trọng về tính an toàn và hiệu quả của phẫu thuật Radial Keratotomy (RK). Mặc dù RK từng là phẫu thuật khúc xạ chủ đạo tại Mỹ trong thập niên 1980-1990, các biến chứng dài hạn và sự ra đời của phẫu thuật laser đã khiến kỹ thuật này trở nên lỗi thời, nhưng vẫn để lại những bài học quý giá về cấu trúc giác mạc và quản lý biến chứng.
Lịch sử phẫu thuật Incisional Keratotomy
Lịch sử của phẫu thuật rạch giác mạc bắt đầu từ năm 1869 với đề xuất của Herman Snellen về việc rạch kinh tuyến giác mạc dốc để điều chỉnh loạn thị. Năm 1885, Hjalmar Schiotz xác nhận giả thuyết này bằng cách báo cáo sự dẹt giác mạc sau rạch tiếp tuyến. Năm 1898, Jan Lans thực hiện nghiên cứu trên thỏ, chứng minh rằng các vết rạch tiếp tuyến nông dẫn đến dẹt giác mạc tại kinh tuyến đó và làm dốc kinh tuyến vuông góc. Đến cuối thập niên 1930, Tsutomu Sato quan sát thấy bệnh nhân keratoconus có vết rách màng Descemet bị dẹt giác mạc và giảm cận thị, từ đó phát triển kỹ thuật rạch giác mạc nội mô, dù sau này gây ra biến chứng bullous keratopathy ở 70% bệnh nhân.
Nghiên cứu Prospective Evaluation of Radial Keratotomy (PERK)
Nghiên cứu PERK được tài trợ bởi National Eye Institute năm 1980 để đánh giá tính ổn định và dự đoán của RK. Bệnh nhân được điều trị bằng 8 vết rạch hướng tâm từ vùng quang học trung tâm ra rìa giác mạc (phương pháp Mỹ). Kết quả 10 năm cho thấy 53% mắt đạt thị lực không kính 20/20 và 85% đạt 20/40. Tuy nhiên, tính dự đoán kém với khoảng dự đoán 90% rộng 4.42 D sau 4 năm. Đặc biệt, tình trạng dịch chuyển viễn thị tiến triển (progressive hyperopic shift) không có dấu hiệu ổn định sau 10 năm, cùng với sự dao động thị lực trong ngày và mất thị lực tốt nhất có chỉnh kính ở 3% bệnh nhân, đã dẫn đến việc ngừng sử dụng kỹ thuật này.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu PERK | 793 mắt, 435 bệnh nhân |
| Thị lực 20/20 sau 10 năm | 53% mắt |
| Thị lực 20/40 sau 10 năm | 85% mắt |
| Dịch chuyển viễn thị (6 tháng - 2 năm) | +0.21 D/năm |
| Dịch chuyển viễn thị (2 - 10 năm) | +0.06 D/năm |
| Mất thị lực tốt nhất có chỉnh kính | 3% bệnh nhân |
| Tỷ lệ hài lòng cao | 60% bệnh nhân |
Quy trình phẫu thuật Radial Keratotomy
Quy trình sàng lọc bao gồm khúc xạ liệt điều tiết ổn định và đo độ dày giác mạc cận trung tâm bằng siêu âm tại 8 điểm. Lưỡi dao kim cương được đặt ở độ sâu 100% độ dày giác mạc mỏng nhất. Thuốc tiền phẫu bao gồm 1% pilocarpine để co đồng tử, gây tê tại chỗ bằng 0.5% tetracaine và 4% lidocaine, có thể dùng 10 mg diazepam uống trước 20 phút. Kỹ thuật combined technique kết hợp sự an toàn của phương pháp ly tâm và hiệu quả của phương pháp hướng tâm, đạt độ dẹt giác mạc 9.3 ± 1.7 D trong nghiên cứu trên mắt người hiến tặng, vượt trội so với phương pháp ly tâm (4.2 ± 1.5 D) hoặc hướng tâm (7.7 ± 2.8 D).
Biến chứng và LASIK sau RK
Các biến chứng dài hạn bao gồm loạn thị không đều, chói sáng, giảm độ nhạy tương phản, tân mạch giác mạc, nang biểu mô, xơ hóa dưới biểu mô, mất tế bào nội mô, viêm giác mạc do vi khuẩn và viêm nội nhãn. Vỡ nhãn cầu do chấn thương có thể xảy ra tới 18 năm sau phẫu thuật. Đối với bệnh nhân cần điều trị sau RK, LASIK đã cho thấy hiệu quả giảm sai số khúc xạ. Tuy nhiên, cần theo dõi sát tình trạng mọc biểu mô (epithelial ingrowth) với tỷ lệ 5-6% và nguy cơ mở vết rạch RK cũ trong vạt LASIK.
Bình luận: Thông tin theo [Vakharia, 2009]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các biến chứng như vỡ nhãn cầu sau RK là một cảnh báo quan trọng cho phẫu thuật viên khi thực hiện các phẫu thuật nội nhãn sau này trên mắt đã từng rạch giác mạc. Việc sử dụng femtosecond laser để tạo vạt LASIK trên mắt đã RK có nguy cơ cao làm mở lại các vết rạch cũ do áp lực và bong bóng khí, cần thận trọng tối đa.
- Kiểm tra kỹ tiền sử phẫu thuật rạch giác mạc trước khi chỉ định phẫu thuật nội nhãn hoặc LASIK.
- Cảnh báo bệnh nhân về nguy cơ vỡ nhãn cầu do chấn thương sau RK.
- Theo dõi sát tình trạng mọc biểu mô sau LASIK trên mắt đã RK.
- Sử dụng kỹ thuật rạch củng mạc trong phẫu thuật đục thủy tinh thể để giảm thiểu thao tác trên giác mạc đã có vết rạch RK.
Tài liệu tham khảo:
Mitul R. Vakharia, 2009, Lessons from radial keratotomy, Corneal Surgery, Section 2: Incisional keratotomy, 739-747.