Các hình thái lâm sàng của viêm mạch võng mạc

Bs Ngô Hữu Thế
12.11.26
Last Updated

Bài giảng tại hội nghị AIOC 2026 (GP186) của Dr. Duleepa Baranage đã hệ thống hóa các tiếp cận lâm sàng đối với viêm mạch võng mạc (retinal vasculitis), một dấu hiệu bệnh lý thay vì là một chẩn đoán xác định. Việc nhận diện đúng hình thái lâm sàng là kỹ năng cốt lõi để định hướng nguyên nhân và tránh các sai lầm trong quản lý, đặc biệt là việc sử dụng nhầm lẫn corticosteroid trong các trường hợp nhiễm trùng.

Các hình thái lâm sàng chính

Tác giả phân loại viêm mạch võng mạc thành bốn hình thái cơ bản dựa trên sự ưu thế của tổn thương mạch máu. Thứ nhất, viêm động mạch (arteritis) thường gợi ý các bệnh lý tự miễn như SLE, viêm đa nút quanh động mạch (polyarteritis nodosa) hoặc bệnh Behcet's, với các biểu hiện như bao mạch phân đoạn (segmental sheathing), tắc mạch và thiếu máu cục bộ hoàng điểm. Thứ hai, viêm tĩnh mạch (periphlebitis) với hình ảnh "nến chảy" (candle wax drippings) thường liên quan đến các bệnh lý nhiễm trùng như sarcoidosis, lao (TB) hoặc xơ cứng rải rác (multiple sclerosis). Thứ ba, hình thái tắc mạch hoặc thiếu máu cục bộ (ischemic pattern) là dấu hiệu của bệnh lý tiến triển mạnh, có thể dẫn đến tân mạch và thiếu máu hoàng điểm, thường gặp trong bệnh Behcet's hoặc giang mai thần kinh (neurosyphilis). Cuối cùng, hình thái viêm mạch nhánh sương giá (Frosted Branch Angiitis) thường liên quan đến viêm võng mạc do CMV (CMV retinitis) với biểu hiện bao mạch lan tỏa và viêm dịch kính nặng.

Tiếp cận chẩn đoán và quản lý

Trước khi chỉ định hàng loạt xét nghiệm, bác sĩ cần trả lời bốn câu hỏi cốt lõi: (1) Có phải nhiễm trùng không? (2) Có phải bệnh tự miễn hệ thống không? (3) Có phải bệnh lý khu trú tại mắt không? (4) Có phải là bệnh lý giả viêm mạch (masquerade syndrome) không? Đối với các trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng, đặc biệt khi võng mạc có biểu hiện "trông dữ dội" (angry-looking) kèm hoại tử hoặc xuất huyết, cần ưu tiên điều trị kháng sinh/kháng virus trước khi cân nhắc dùng steroid sau 2-3 ngày. Chụp mạch huỳnh quang (FFA) góc rộng là công cụ quan trọng để phát hiện thiếu máu ngoại vi, giúp định hướng chẩn đoán. Trong quản lý bệnh nhân nhiễm HIV/retroviral, valganciclovir được sử dụng với liều khởi đầu 900 mg hai lần mỗi ngày (BD) để kiểm soát bệnh.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Liều khởi đầu Valganciclovir900 mg, hai lần mỗi ngày (BD)
Thời gian chờ dùng steroid sau kháng sinh2-3 ngày
Số lượng câu hỏi chẩn đoán cốt lõi4 câu hỏi
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không nên trì hoãn điều trị kháng virus trong khi chờ kết quả xét nghiệm nếu có nghi ngờ cao, vì viêm võng mạc do virus là bệnh lý rất hung hãn. Cần lưu ý rằng việc phân biệt viêm động mạch và tĩnh mạch trên lâm sàng đôi khi rất khó khăn, đòi hỏi kinh nghiệm và hỗ trợ từ hình ảnh học.
  • Luôn loại trừ nguyên nhân nhiễm trùng trước khi bắt đầu liệu pháp ức chế miễn dịch.
  • Sử dụng hình ảnh FFA góc rộng để đánh giá thiếu máu ngoại vi, một dấu hiệu thường bị bỏ sót.
  • Ưu tiên điều trị sớm các biến chứng thiếu máu cục bộ bằng laser PRP hoặc anti-VEGF để giảm nguy cơ xuất huyết dịch kính.
  • Phối hợp sớm với các chuyên khoa hệ thống (nội tiết, truyền nhiễm, thấp khớp) để cải thiện kết cục điều trị.

Tài liệu tham khảo:

Duleepa Baranage, 2026, Retinal Vasculitis Demystified Clinical Patterns, AIOC 2026 GP186, https://www.youtube.com/watch?v=FvcYTcWDHOQ

Xem thêm