Các loại thủy tinh thể nội nhãn đa tiêu, giả điều tiết và điều tiết trong phẫu thuật đục thủy tinh thể

Bs Ngô Hữu Thế
20.11.26
Last Updated

Nghiên cứu tổng quan về các loại thủy tinh thể nội nhãn (intraocular lenses - IOL) hiện nay, bao gồm các thiết kế đa tiêu, giả điều tiết và điều tiết, nhằm giải quyết tình trạng lão thị sau phẫu thuật đục thủy tinh thể. Các tiến bộ trong thiết kế IOL không chỉ khôi phục công suất khúc xạ mà còn cung cấp các tính năng đặc biệt để cải thiện thị lực gần và xa, mặc dù việc lựa chọn loại IOL phù hợp đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng về sinh trắc học và đặc điểm bệnh nhân.

Thủy tinh thể nội nhãn đa tiêu (Multifocal IOLs)

Thủy tinh thể đa tiêu sử dụng nguyên lý thị giác đồng thời (simultaneous vision), trong đó các hình ảnh xa và gần được chồng lên nhau trên võng mạc. Não bộ phải thực hiện quá trình diễn giải và chọn lọc hình ảnh cần thiết. Các nghiên cứu cho thấy IOL đa tiêu cải thiện thị lực gần tốt với chỉnh kính xa, tuy nhiên thường gây giảm độ nhạy tương phản (contrast sensitivity) do bản chất quang học của chúng. Một số nghiên cứu báo cáo tỷ lệ lấy bỏ IOL (explantation rate) lên tới 7% đối với Array IOL. Hiện tượng quầng sáng (halos) xung quanh hình ảnh là một tác dụng phụ thường gặp, phụ thuộc vào độ chói của hình ảnh bị mờ và kích thước đồng tử. Các thiết kế hiện đại như ReZoom và ReSTOR đã được phát triển để cải thiện thị lực trung gian và giảm thiểu các hiện tượng quang học không mong muốn.

Thủy tinh thể nội nhãn đa tiêu giả điều tiết (Pseudophakic Multifocal IOLs)

Các loại IOL như Array, ReZoom và ReSTOR là những đại diện tiêu biểu. Array IOL là IOL đa tiêu đầu tiên được FDA phê duyệt, có thiết kế quang học đa tiêu tiến triển theo vùng (zonal-progressive). ReZoom sử dụng công nghệ Balanced View Optics với năm vùng đồng tâm để tăng cường chức năng và giảm chói. ReSTOR là IOL đa tiêu nhiễu xạ (diffractive) có thiết kế apodized, giúp phân bổ ánh sáng linh hoạt tùy theo kích thước đồng tử. Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy tỷ lệ độc lập với kính sau phẫu thuật hai mắt với ReSTOR đạt 80%, tuy nhiên vẫn ghi nhận tình trạng chói và quầng sáng ở mức độ nhẹ đến trung bình.

Thủy tinh thể nội nhãn điều tiết (Accommodative IOLs)

IOL điều tiết được thiết kế để thay đổi vị trí hoặc hình dạng nhằm khôi phục khả năng điều tiết thực sự. CrystaLens (model AT-45) là IOL điều tiết đầu tiên được FDA phê duyệt, dựa trên cơ chế di chuyển trong túi bao (capsular bag). Mặc dù các thử nghiệm lâm sàng cho thấy khoảng 73% bệnh nhân không cần kính, các nghiên cứu khác cho thấy sự tương quan giữa độ dịch chuyển của IOL và thị lực gần không rõ ràng, gợi ý vai trò của giả điều tiết (pseudoaccommodation). Các thiết kế khác như Synchrony (hệ thống hai quang học - dual optic) và Akkommodative 1CU cũng đang được nghiên cứu để tối ưu hóa khả năng điều tiết thông qua sự thay đổi áp lực dịch kính hoặc sự dịch chuyển của quang học.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ lấy bỏ Array IOLlên tới 7%
Tỷ lệ độc lập với kính (ReZoom)80%
Tỷ lệ độc lập với kính (ReSTOR)80%
Tỷ lệ độc lập với kính (CrystaLens)khoảng 73%
Độ dịch chuyển dự kiến (Synchrony)1.5 mm
Bình luận: Thông tin theo Chew et al., 2006; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về tỷ lệ độc lập với kính và hiệu quả điều tiết cần được xem xét trong bối cảnh các nghiên cứu cũ. Hạn chế lớn nhất của các IOL điều tiết thế hệ đầu là sự thiếu hụt bằng chứng về cơ chế dịch chuyển thực tế so với giả điều tiết.
  • Cần thực hiện sinh trắc học chính xác và lựa chọn bệnh nhân kỹ lưỡng trước khi cấy ghép IOL đa tiêu.
  • Tránh sử dụng IOL silicone ở bệnh nhân có nguy cơ phẫu thuật võng mạc trong tương lai.
  • Đảm bảo bao sau nguyên vẹn và bao trung tâm (capsulorrhexis) phù hợp để tối ưu hóa vị trí IOL.
  • Cảnh báo bệnh nhân về khả năng giảm độ nhạy tương phản và hiện tượng chói/quầng sáng.
  • Cân nhắc mục tiêu khúc xạ là chính thị (emmetropia) hoặc viễn thị nhẹ (+0.25 D) để hỗ trợ thị lực gần.

Tài liệu tham khảo:

Chew J, Werner L, Olson RJ. Multifocal, pseudo-accommodative, and accommodative intraocular lenses. In: Ophthalmic Surgery: Principles and Practice, 2006, pp. 913-924.

Xem thêm