Nghiên cứu của McCall và Mash (1997) về sự phát triển não bộ và hành vi đã đánh giá vai trò của các axit béo đa không bão hòa chuỗi dài (LCPUFAs), đặc biệt là docosahexaenoic acid (DHA) và arachidonic acid (AA), đối với sự phát triển trí tuệ của trẻ. Mặc dù DHA và AA là thành phần tự nhiên trong sữa mẹ, các công thức sữa tại Hoa Kỳ thời điểm đó không chứa các chất này, dẫn đến giả thuyết rằng trẻ bú sữa công thức, đặc biệt là trẻ sinh non, có thể bị thiếu hụt LCPUFAs, ảnh hưởng đến chỉ số thông minh (IQ) sau này.
Bản chất và đo lường trí tuệ
Trí tuệ là một khái niệm gây tranh cãi, thiếu sự đồng thuận về định nghĩa chính xác. Các bài kiểm tra IQ (intelligence quotient) như Stanford-Binet và Wechsler Scales được sử dụng rộng rãi để đo lường khả năng hiểu các ý tưởng phức tạp, thích nghi với môi trường và học hỏi từ kinh nghiệm. Tuy nhiên, các bài kiểm tra này phụ thuộc nhiều vào ngôn ngữ và văn hóa, dẫn đến việc phát triển các bài kiểm tra không dùng ngôn ngữ như Raven's Progressive Matrices. Trí tuệ được xem là một hệ thống phân cấp với trí thông minh chung (g) ở đỉnh, theo sau là các khả năng cụ thể hơn.
Tính ổn định và thay đổi của IQ
IQ được coi là thước đo hành vi ổn định nhất trong thời thơ ấu và trưởng thành. Sau 6 tuổi, sự ổn định của IQ rất cao, với hệ số tương quan giữa 6 và 18 tuổi là gần 0.80. Tuy nhiên, sự thay đổi đáng kể vẫn có thể xảy ra ở một số cá nhân; một nghiên cứu theo dõi trẻ từ 2.5 đến 17 tuổi cho thấy mức thay đổi trung bình là 28.5 điểm IQ, với một cá nhân cải thiện tới 74 điểm.
Dự đoán IQ từ các đánh giá ở trẻ sơ sinh
Các bài kiểm tra phát triển sơ sinh như Bayley Scales không được thiết kế để dự đoán IQ sau này. Nghiên cứu cho thấy các bài kiểm tra này trong 2 năm đầu đời không dự đoán được IQ thời thơ ấu một cách hữu ích. Các tương quan giữa điểm số sơ sinh và IQ thời thơ ấu thường gần bằng 0 trong năm đầu đời và chỉ tăng nhẹ khi trẻ lớn hơn. Các biện pháp chú ý (như tốc độ habituation và phản ứng với sự mới lạ) có khả năng dự đoán tốt hơn một chút so với các bài kiểm tra tiêu chuẩn, nhưng vẫn không vượt trội so với việc dự đoán dựa trên trình độ học vấn của cha mẹ hoặc tình trạng kinh tế xã hội (SES).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Hệ số tương quan IQ (6-18 tuổi) | 0.80 |
| Thay đổi IQ trung bình (2.5-17 tuổi) | 28.5 điểm |
| Tương quan IQ với điểm học tập | 0.50 |
| Tương quan IQ với số năm học | 0.55 |
| Tương quan IQ với địa vị xã hội | 0.50 |
| Tương quan IQ với tội phạm vị thành niên | dưới 0.20 |
| Tương quan dự đoán từ chú ý sơ sinh | 0.45 (trung vị) |
Bình luận: Thông tin theo McCall và Mash (1997); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh rằng dù LCPUFAs có thể ảnh hưởng đến các chỉ số chú ý sơ sinh, bằng chứng về tác động lâu dài lên IQ vẫn còn hạn chế và không nhất quán. Cần thận trọng khi diễn giải các kết quả từ các nghiên cứu quan sát do sự nhiễu từ các yếu tố kinh tế xã hội và lựa chọn của người mẹ.
Bằng chứng về ảnh hưởng của LCPUFAs đến IQ
Các nghiên cứu quan sát cho thấy trẻ bú sữa mẹ có lợi thế về phát triển trí tuệ, nhưng điều này thường bị nhiễu bởi trình độ học vấn và địa vị xã hội của người mẹ. Nghiên cứu tại Anh trên trẻ nhẹ cân cho thấy việc bổ sung công thức đặc biệt giúp cải thiện điểm số phát triển, nhưng không thể khẳng định chắc chắn do LCPUFAs vì các công thức này không chứa chúng. Các nghiên cứu thực nghiệm bổ sung DHA vào sữa công thức cho trẻ sinh non cho thấy kết quả không nhất quán, đôi khi có tác động tiêu cực hoặc không có sự khác biệt đáng kể về IQ sau này.
- Không có bằng chứng vững chắc rằng việc bổ sung LCPUFAs vào sữa công thức giúp cải thiện IQ lâu dài ở trẻ sinh đủ tháng hoặc nhẹ cân.
- Sự khác biệt về IQ giữa trẻ bú sữa mẹ và sữa công thức có thể do các yếu tố môi trường và lựa chọn của người mẹ hơn là do thành phần LCPUFAs.
- Các bài kiểm tra chú ý ở trẻ sơ sinh có giá trị dự đoán hạn chế đối với IQ thời thơ ấu.
- Cần tập trung nghiên cứu vào các kết cục cụ thể hơn về tâm thần, xã hội và cảm xúc thay vì chỉ tập trung vào IQ.
Tài liệu tham khảo:
McCall, R. B., & Mash, C. W., 1997, Long-Chain Polyunsaturated Fatty Acids and the Measurement and Prediction of Intelligence (IQ), Developing Brain and Behaviour, Academic Press Limited, 296-325.