Nghiên cứu của Heird (1997) tổng hợp dữ liệu từ 3 nghiên cứu đã xuất bản (8-10) và 2 nghiên cứu dạng tóm tắt (11,12) về tác động của việc bổ sung axit béo đa không no chuỗi dài (Long-Chain Polyunsaturated Fatty Acids - LCPUFA) vào công thức sữa cho trẻ nhũ nhi. Các nghiên cứu này cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tăng trưởng giữa nhóm trẻ được bổ sung n-3 LCPUFA hoặc axit alpha-linolenic (ALA) so với nhóm đối chứng.
Tác động của n-3 LCPUFA và ALA lên tăng trưởng
Các nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ sinh non được nuôi bằng công thức bổ sung dầu cá (chứa EPA và DHA) hoặc công thức có hàm lượng ALA cao thường có tốc độ tăng trưởng thấp hơn so với trẻ dùng công thức không bổ sung. Trong một nghiên cứu (8,13), trẻ sinh non dùng công thức bổ sung 0.3% EPA và 0.2% DHA có cân nặng thấp hơn đáng kể từ 40 tuần tuổi sau kinh nguyệt (Postmenstrual Age - PMA) trong suốt năm đầu đời. Tại thời điểm 1 năm tuổi (đã hiệu chỉnh theo độ non tháng), cân nặng của nhóm bổ sung thấp hơn khoảng 750 g so với nhóm đối chứng. Một nghiên cứu khác (9) ghi nhận sự khác biệt về cân nặng là 200 g tại 2 tháng tuổi hiệu chỉnh, và sự khác biệt này duy trì đến 12 tháng tuổi, với mức giảm 470 g tại 9 tháng và 290 g tại 12 tháng tuổi.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu (8) | tài liệu không nêu |
| Giảm cân nặng tối đa (trẻ sinh non) | 750 g tại 12 tháng tuổi hiệu chỉnh |
| Giảm cân nặng (trẻ sinh non, nghiên cứu 9) | 200 g tại 2 tháng, 470 g tại 9 tháng, 290 g tại 12 tháng |
| Giảm cân nặng (trẻ đủ tháng, nghiên cứu 10) | 760 g tại 4 tháng tuổi |
| Tác động lên chiều dài | Có ý nghĩa thống kê trong 1 nghiên cứu (0.4-0.5 SD) |
Bình luận: Thông tin theo Heird (1997); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự khác biệt có ý nghĩa thống kê không đồng nghĩa với ý nghĩa sinh học quan trọng. Việc giảm tốc độ tăng cân có thể do giảm tích lũy mỡ, điều này cần được đánh giá kỹ lưỡng hơn về mặt lợi ích lâu dài.
Cơ chế tác động của n-3 LCPUFA lên tăng trưởng
Cơ chế chính xác khiến n-3 LCPUFA ảnh hưởng đến tăng trưởng vẫn chưa được xác định rõ ràng. Một giả thuyết được đưa ra là sự mất cân bằng giữa các eicosanoid có nguồn gốc từ EPA và axit arachidonic (AA). Việc bổ sung EPA có thể ức chế tổng hợp AA từ axit linoleic (LA), dẫn đến thiếu hụt AA trong phospholipid huyết tương và hồng cầu. Ngoài ra, n-3 LCPUFA có thể ức chế phiên mã các gen mã hóa enzyme tạo mỡ (lipogenic enzymes) như fatty acid synthase. Sự thay đổi đặc tính của màng tế bào và dưới tế bào do n-3 LCPUFA cũng có thể làm tăng năng lượng cần thiết để duy trì các gradient ion, dẫn đến tăng tỷ lệ chuyển hóa cơ bản và giảm tốc độ tăng cân.
Bình luận: Các cơ chế nêu trên chủ yếu dựa trên suy luận từ mô hình động vật và dữ liệu người lớn. Cần thận trọng khi ngoại suy trực tiếp sang trẻ nhũ nhi vì thiếu dữ liệu về thành phần cơ thể cụ thể.
- Cần đánh giá kỹ lưỡng ý nghĩa sinh học của các khác biệt tăng trưởng có ý nghĩa thống kê.
- Tốc độ tăng trưởng của trẻ dùng công thức bổ sung vẫn gần với mức tăng trưởng bình thường của trẻ đủ tháng.
- Thiếu dữ liệu về thành phần cơ thể (tỷ lệ mỡ/cơ) khiến việc kết luận tác động là "có hại" hay "có lợi" trở nên khó khăn.
- Cần các nghiên cứu bổ sung AA đồng thời với n-3 LCPUFA để làm rõ khả năng ngăn ngừa tác động ức chế tăng trưởng.
Tài liệu tham khảo:
Heird WC, 1997, Statistically Significant Versus Biologically Significant Effects of Long-Chain Polyunsaturated Fatty Acids on Growth, Developing Brain and Behaviour, 170-194.