Các tình huống lâm sàng giác mạc: Thách thức chẩn đoán và xử trí

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC534 đã trình bày 5 tình huống lâm sàng thực tế về bệnh lý giác mạc, tập trung vào các điểm quyết định trong quản lý, cạm bẫy chẩn đoán và các mẹo lâm sàng (clinical pearls) giúp cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì tư duy mở khi các ca bệnh không đáp ứng với phác đồ điều trị thông thường.

Viêm giác mạc do Microsporidia

Tình huống đầu tiên là một bệnh nhân nữ 72 tuổi, tiền sử ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty - PKP) hai lần, đang duy trì steroid tại chỗ từ năm 2010. Bệnh nhân nhập viện với tình trạng viêm, đau và giảm thị lực ở mắt ghép, không đáp ứng với điều trị kháng sinh và kháng nấm trước đó. Kết quả vi sinh ban đầu cho thấy Staphylococcus aureus. Tuy nhiên, do đặc điểm lâm sàng không điển hình (thiếu thâm nhiễm dạng lông, không có ổ mủ tiền phòng), các bác sĩ đã thực hiện cạo giác mạc lặp lại. Kết quả nhuộm Gram cho thấy các cấu trúc hình bầu dục có khả năng khúc xạ ánh sáng, phù hợp với Microsporidia. Chẩn đoán được xác nhận qua hội chẩn chuyên gia. Bệnh nhân sau đó được điều trị bằng phẫu thuật ghép giác mạc điều trị (therapeutic keratoplasty) và đạt kết quả tốt sau 1 năm theo dõi.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu1 bệnh nhân nữ, 72 tuổi
Phương pháp chẩn đoánCạo giác mạc, nhuộm Gram, hội chẩn chuyên gia
Tác nhânMicrosporidia
Điều trịNgừng thuốc cũ, phẫu thuật ghép giác mạc điều trị
Thị lực sau 1 năm6/18
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc chẩn đoán nhầm Microsporidia với viêm giác mạc do Herpes (HSV) là một cạm bẫy phổ biến do sự tương đồng về hình thái thâm nhiễm đa ổ. Việc sử dụng steroid trong trường hợp này sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm trùng.

Nhiễm trùng đường hầm sau phẫu thuật đục thủy tinh thể

Tình huống thứ hai là một bệnh nhân nữ 65 tuổi, tiền sử phẫu thuật đục thủy tinh thể (small incision cataract surgery) 3 tuần trước, nhập viện với đau và đỏ mắt. Bệnh nhân là người bệnh đái tháo đường không kiểm soát. Tại thời điểm nhập viện, thị lực mắt trái là đếm ngón tay (hand movements). Hình ảnh lâm sàng cho thấy thâm nhiễm sâu trong nhu mô giác mạc từ vị trí 11 giờ đến 2 giờ, phù giác mạc nặng và phản ứng tiền phòng dữ dội. Bệnh nhân được chẩn đoán nghi ngờ nhiễm trùng đường hầm (tunnel infection). Sau khi phẫu thuật cắt lọc và ghép giác mạc miếng vá (patch graft), kết quả mô bệnh học cho thấy sợi nấm có vách ngăn (septate fungal hyphae). Bệnh nhân được điều trị kháng nấm tại chỗ và toàn thân, sau đó phải thực hiện ghép giác mạc xuyên điều trị lần hai để kiểm soát hoàn toàn nhiễm trùng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu1 bệnh nhân nữ, 65 tuổi
Tác nhânNấm (Penicillium species)
Yếu tố nguy cơĐái tháo đường không kiểm soát
Xử tríCắt lọc, ghép giác mạc miếng vá, ghép giác mạc xuyên lần hai
Kết quảKiểm soát nhiễm trùng, thị lực đếm ngón tay
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nhiễm trùng đường hầm là biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Việc lấy mẫu mô giác mạc (cornal biopsy) thay vì chỉ cạo bề mặt là cần thiết để tăng tỷ lệ dương tính trong chẩn đoán vi sinh.

Quản lý phù giác mạc sau phẫu thuật

Tình huống thứ ba thảo luận về phù giác mạc sau phẫu thuật đục thủy tinh thể ở bệnh nhân có loạn dưỡng giác mạc (FCD - Fuchs' endothelial corneal dystrophy). Các chuyên gia nhấn mạnh việc đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng, bao gồm kiểm tra các dấu hiệu như shagreen (vân giác mạc) và đếm tế bào nội mô. Đối với các trường hợp bong màng Descemet (DMD - Descemet's membrane detachment), việc can thiệp sớm bằng bơm hơi (air/gas injection) hoặc khâu cố định (suture augmentation) là cần thiết. Việc sử dụng các công cụ như chụp cắt lớp quang học phân đoạn trước (anterior segment OCT) giúp chẩn đoán chính xác tình trạng bong màng Descemet.

  • Luôn kiểm tra kỹ giác mạc trước phẫu thuật để phát hiện sớm các dấu hiệu loạn dưỡng.
  • Sử dụng anterior segment OCT để chẩn đoán xác định bong màng Descemet khi có phù giác mạc sau phẫu thuật.
  • Can thiệp sớm bằng bơm hơi hoặc khâu cố định màng Descemet giúp cải thiện tiên lượng.
  • Cần phối hợp đa chuyên khoa trong quản lý các ca nhiễm trùng giác mạc phức tạp.
  • Luôn lấy mẫu mô (biopsy) trong các ca nhiễm trùng giác mạc không đáp ứng điều trị để xác định chính xác tác nhân.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC534 Cornea Peals and pitfalls in cornea cases, aioseditorproceedings, Video ID: h3SPgf10dWo

Xem thêm