Hội thảo AIOC 2026 GP221 về cập nhật nhãn khoa tại Assam đã trình bày các chiến lược quản lý biến chứng phẫu thuật đục thủy tinh thể và bệnh lý võng mạc. Các chuyên gia đã thảo luận về rủi ro rách bao sau (Posterior Capsular Rupture - PCR), kỹ thuật quản lý rách bao, xử trí rách bao trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, và các yếu tố nguy cơ trong bệnh lý võng mạc ở trẻ sinh non (Retinopathy of Prematurity - ROP).
Quản lý rách bao sau trong phẫu thuật Phaco
Rách bao sau (PCR) là một biến chứng nghiêm trọng, làm tăng 40% nguy cơ bong võng mạc. Nguyên nhân có thể do đặc điểm bệnh nhân (đục thủy tinh thể chấn thương, đục bao sau - Posterior Polar Cataract - PPC) hoặc kỹ thuật phẫu thuật. Khi xảy ra PCR, phẫu thuật viên cần giữ bình tĩnh, ngừng phaco hóa, giảm thông số máy và thông báo cho ê-kíp. Mục tiêu là giảm sa dịch kính, bảo tồn bao còn lại và đặt thủy tinh thể nhân tạo (Intraocular Lens - IOL). Cần tránh kéo căng dịch kính võng mạc. Sử dụng chất nhầy (viscoelastics) loại phân tán (dispersive) để bảo vệ cấu trúc nội nhãn. Triamcinolone acetonide được khuyến cáo để nhuộm dịch kính, giúp làm sạch dịch kính sa trước khi đóng cổng phẫu thuật.
Quản lý rách bao liên tục (Runaway Rexes)
Rách bao liên tục (runaway rexes) thường gặp trong các trường hợp đục thủy tinh thể trắng, áp lực nội nhãn cao, tiền phòng nông hoặc đục thủy tinh thể ở trẻ em. Các kỹ thuật quản lý bao gồm: kỹ thuật mini-rexes, double rexes, hoặc snail pattern rexes. Kỹ thuật "irrigating cystotome" giúp rửa sạch chất đục, cải thiện tầm nhìn và tạo áp lực dương để thực hiện xé bao dễ dàng hơn. Trong trường hợp rách bao lan ra xích đạo, cần sử dụng vi kéo (micro-scissor) để cắt bao và hoàn thiện bằng kẹp xé bao (rexes forceps).
Chiến lược quản lý đục bao sau (PPC)
PPC là tình trạng đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc di truyền tại cực sau, thường liên quan đến bao sau yếu. Tỷ lệ mắc bệnh hai mắt chiếm 60% đến 80%. Phân loại PPC dựa trên mức độ đục và sự liên quan đến đục nhân. Trong phẫu thuật, cần duy trì thông số thấp, tránh thủy phân (hydrodissection) mạnh, thay vào đó có thể thực hiện thủy phân tách nhân (hydrodelineation). Phẫu thuật viên nên ưu tiên kỹ thuật cắt dịch kính hai tay (bimanual vitrectomy) để đảm bảo tính sinh lý.
Nghiên cứu vi sinh trong viêm túi lệ mạn tính
Nghiên cứu quan sát tiến cứu trên 104 bệnh nhân từ tháng 11/2023 đến tháng 10/2024 tại Viện khu vực về nhãn khoa Guwahati cho thấy mối liên quan giữa hệ vi sinh vật mũi và kết mạc trong viêm túi lệ mạn tính. Tỷ lệ nữ/nam là 3:1, 77,88% thuộc nhóm kinh tế thấp. Kết quả cho thấy sự tương đồng về vi khuẩn giữa túi lệ, mũi và kết mạc, với Staphylococcus aureus (29,8%) và Streptococcus pneumoniae (21,15%) là các tác nhân phổ biến nhất. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá mũi trước phẫu thuật để giảm tỷ lệ nhiễm trùng và tái phát.
Quản lý phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME)
DME là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực trung bình với tỷ lệ lưu hành khoảng 7%. Phân loại hiện nay dựa trên OCT (center-involving và non-center-involving). Đối với DME có thị lực tốt, chiến lược là theo dõi. Đối với DME có thị lực kém, tiêm nội nhãn kháng VEGF là lựa chọn đầu tay, tiếp theo là steroid. Phác đồ "treat and extend" được khuyến cáo để tối ưu hóa số lần tiêm và chi phí. Steroid được ưu tiên cho bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao hoặc đã phẫu thuật cắt dịch kính.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu viêm túi lệ | 104 bệnh nhân |
| Tỷ lệ nữ/nam viêm túi lệ | 3:1 |
| Tỷ lệ mắc DME | 7% |
| Tỷ lệ Staphylococcus aureus | 29,8% |
| Tỷ lệ Streptococcus pneumoniae | 21,15% |
| Tỷ lệ calcar dương tính | 79,8% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật quản lý rách bao sau và DME được trình bày dựa trên kinh nghiệm chuyên gia và các protocol nghiên cứu (như DRCR protocol V). Cần lưu ý rằng việc quản lý rách bao sau đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và sự chuẩn bị sẵn sàng về dụng cụ (như kẹp xé bao, chất nhầy). Đối với DME, việc chuyển đổi giữa các loại thuốc kháng VEGF và steroid cần cá thể hóa dựa trên tình trạng toàn thân và đáp ứng của bệnh nhân.
- Luôn chuẩn bị sẵn sàng dụng cụ quản lý rách bao sau (kẹp xé bao, chất nhầy) trong mọi ca phẫu thuật Phaco.
- Sử dụng Triamcinolone acetonide để nhuộm dịch kính khi nghi ngờ sa dịch kính.
- Đánh giá hệ vi sinh vật mũi trước phẫu thuật túi lệ để lựa chọn kháng sinh phù hợp.
- Áp dụng phác đồ "treat and extend" trong điều trị DME để cải thiện tuân thủ điều trị.
- Cá thể hóa điều trị DME bằng steroid cho bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao hoặc đã cắt dịch kính.
Tài liệu tham khảo:
AIOC, 2026, Ophthalmology Update in Assam, AIOC 2026 GP221, Video ID: pQYhaXyOW5s.