Hội nghị AIOC 2026 (Chandigarh Ophthalmological Society, 2026) đã trình bày các tiến bộ trong chẩn đoán và quản lý các bệnh lý nhãn khoa phức tạp, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp đa chuyên khoa. Các bệnh lý võng mạc di truyền (Inherited Retinal Disorders - IRD) chiếm 20-25% nguyên nhân gây mù lòa ở độ tuổi lao động, với hơn 300 gen liên quan, đòi hỏi quy trình chẩn đoán sâu (deep phenotyping) bao gồm thăm khám lâm sàng, hình ảnh học đa phương thức và xét nghiệm di truyền.
Bệnh lý võng mạc di truyền
Việc chẩn đoán IRD hiện nay không chỉ dừng lại ở mô tả lâm sàng mà cần kết hợp chặt chẽ với xét nghiệm di truyền để tiên lượng và tư vấn cho bệnh nhân. Các dấu hiệu như bệnh lý võng mạc sắc tố (Retinitis Pigmentosa - RP) có thể biểu hiện không điển hình, đòi hỏi bác sĩ phải nhạy bén trong việc nhận diện các biến thể gen. Điện võng mạc (Electroretinography - ERG) đóng vai trò then chốt trong việc xác định các khiếm khuyết chức năng, ví dụ như trong hội chứng enhanced S-cone syndrome (gen NR2E3) hoặc các bệnh lý liên quan đến gen KCNB2. Tư vấn di truyền trước và sau xét nghiệm là bắt buộc, đặc biệt khi chỉ có khoảng 70% trường hợp cho kết quả dương tính.
Quản lý bệnh lý bề mặt nhãn cầu
Theo tài liệu từ hội thảo Dry Eye Workshop (DEWS III), định nghĩa bệnh khô mắt (Dry Eye Disease - DED) hiện nay yêu cầu bệnh nhân phải có triệu chứng cơ năng. Phân loại DED đã chuyển từ mô hình nhị phân sang 9 phân nhóm nguyên nhân. Việc chẩn đoán dựa trên OSDI (Ocular Surface Disease Index) score > 4, kết hợp với thời gian vỡ phim nước mắt (Non-invasive Tear Breakup Time - NIBUT) < 10 giây hoặc nhuộm bề mặt nhãn cầu. Quản lý DED hiện đại không còn theo hướng bậc thang mà tập trung vào điều trị đồng thời dựa trên nguyên nhân (lipid, nước, mucin hoặc glycolic deficiency).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mù lòa do IRD (độ tuổi lao động) | 20-25% |
| Số gen liên quan đến IRD | > 300 gen |
| Tỷ lệ chẩn đoán di truyền dương tính | 70% |
| Prevalence khô mắt (nghiên cứu) | 26-32% |
| Độ chính xác AI trong đo NIBUT | 87.7% |
| Độ chính xác AI trong chẩn đoán/phân loại | 95.6% |
| Độ chính xác AI trong phân tích sụn chêm nước mắt | 82.5% |
| Độ chính xác AI trong phân loại SPK | 97% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về AI trong chẩn đoán khô mắt là những con số hứa hẹn từ các nghiên cứu mới, cần được kiểm chứng trong thực hành lâm sàng tại các cơ sở y tế địa phương.
Phẫu thuật Glaucoma và Retinoblastoma
Trong phẫu thuật Glaucoma, phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) vẫn là tiêu chuẩn vàng, tuy nhiên các phẫu thuật xâm lấn tối thiểu (MIGS) đang trở thành lựa chọn thay thế hiệu quả, đặc biệt là GAT (Gonioscopy-assisted transluminal trabeculotomy). Đối với Retinoblastoma, hóa trị liệu (IVC) là phương pháp chủ đạo, giúp giảm kích thước khối u (giảm 49% độ dày, 35% diện tích đáy) trước khi can thiệp tại chỗ. Tỷ lệ cứu vãn nhãn cầu (globe salvage) đạt 84-86% trong các nghiên cứu tại trung tâm báo cáo.
- Thực hiện tư vấn di truyền đầy đủ trước khi chỉ định xét nghiệm gen cho bệnh nhân IRD.
- Áp dụng tiêu chuẩn chẩn đoán DED mới của DEWS III, chú trọng triệu chứng cơ năng và phân loại nguyên nhân.
- Cân nhắc kỹ thuật GAT cho các trường hợp Glaucoma góc mở hoặc góc đóng có chỉ định phẫu thuật.
- Sử dụng hóa trị liệu IVC như phương pháp hỗ trợ chính trong điều trị Retinoblastoma để bảo tồn nhãn cầu.
- Cá thể hóa lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo (IOL) dựa trên nhu cầu thị giác và tình trạng bề mặt nhãn cầu của bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Chandigarh Ophthalmological Society, 2026, AIOC 2026 GP6, YouTube, 01:13:31.