Tại hội thảo AIOC2026 IC105 về chủ đề phẫu thuật đục thủy tinh thể khúc xạ, các chuyên gia đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đạt được mục tiêu thị chính thị (emmetropia) để tối ưu hóa sự hài lòng của bệnh nhân và phát triển thực hành lâm sàng. Phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện nay đã chuyển dịch sang hướng phẫu thuật khúc xạ, đòi hỏi sự chính xác cao trong đánh giá tiền phẫu, lựa chọn công thức tính công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) và quản lý các tình huống đặc biệt như bệnh nhân đã từng phẫu thuật khúc xạ laser.
Đánh giá phẫu thuật và chuẩn bị tiền phẫu cho IOL cao cấp
Việc dành thời gian tư vấn (chair time) để hiểu rõ nhu cầu, sở thích, tính chất công việc và kỳ vọng của bệnh nhân là yếu tố then chốt. Không có tiêu chuẩn tuổi tác cứng nhắc; bệnh nhân 95 tuổi vẫn có thể yêu cầu IOL đa tiêu cự (trifocal). Mục tiêu là giúp bệnh nhân không phụ thuộc vào kính. Đối với bệnh nhân có loạn thị, cần cân nhắc IOL điều chỉnh loạn thị (toric IOL), hoặc các loại IOL có độ sâu tiêu cự mở rộng (EDOF), đa tiêu cự (multifocal) tùy theo nhu cầu. Bác sĩ cần giải thích rõ ràng về ưu nhược điểm, khả năng lái xe ban đêm, hiện tượng chói và quầng sáng (glare and halo) để bệnh nhân có kỳ vọng thực tế. Đối với bệnh nhân đã phẫu thuật khúc xạ trước đó (LASIK, RK, PRK, SMILE, Presbyond), đây là cơ hội thứ hai để đạt được sự độc lập với kính.
Vai trò của sinh trắc học và các công thức tính IOL
Sinh trắc học (biometry) là nền tảng của kết quả sau phẫu thuật. Cần ưu tiên sử dụng các thiết bị sinh trắc học quang học (optical biometer) thay vì siêu âm. Trong các trường hợp mắt quá dài hoặc cận thị nặng (trên 27 mm), độ chính xác của các công thức truyền thống giảm đi. Đối với bệnh nhân viễn thị, cần lưu ý sự thay đổi của vị trí đặt IOL hiệu dụng (ELP). Luôn sử dụng các công thức tính toán thế hệ mới nhất. Trong trường hợp bệnh nhân đã phẫu thuật khúc xạ, cần lưu ý nhập đúng tiền sử vào máy để có kết quả chính xác. Đối với mắt viễn thị cực độ (microphthalmic), có thể cân nhắc IOL tùy chỉnh hoặc phối hợp đơn thị (mono vision) và mix-and-match với IOL EDOF.
Tối ưu hóa kết quả với công nghệ Total Keratometry (TK)
Sự ra đời của công nghệ đo giác mạc toàn phần (Total Keratometry - TK) là một bước ngoặt. TK hoạt động bằng cách chiếu các điểm đo từ giác mạc trước lên giác mạc sau để tạo ra một mô hình hình xuyến (torus fit) chính xác hơn. Các công thức như Barrett TK hoặc Haigis TK tận dụng giá trị này để cải thiện kết quả, đặc biệt ở mắt đã phẫu thuật khúc xạ laser. Ngoài ra, việc đo đạc góc alpha và góc kappa cũng đóng vai trò quan trọng trong việc dự đoán các hiện tượng quang học không mong muốn.
Quản lý loạn thị và ổn định xoay của IOL
Để đạt kết quả tốt nhất, cần đo đạc chính xác loạn thị giác mạc sau (PCA). Việc sử dụng các hệ thống đánh dấu không cần đánh dấu (markerless systems) như Callisto (Zeiss) hoặc Verion (Alcon) giúp cải thiện quy trình và sự thoải mái của bệnh nhân. Trong phẫu thuật, việc duy trì sự ổn định xoay của IOL là tối quan trọng. Một nghiên cứu trên 100 mắt cho thấy việc sử dụng dung dịch cân bằng (BSS) giúp giảm thiểu sự xoay của IOL so với việc sử dụng chất nhầy (OVD), với 82% các trường hợp nằm trong phạm vi xoay 5 độ.
Quản lý các tình huống đặc biệt và biến chứng
Đối với bệnh nhân đã phẫu thuật ghép giác mạc (PK, DALK, DSEK, DMEK), việc tính toán IOL rất phức tạp. Cần chờ đợi ít nhất 2-3 tháng sau khi tháo chỉ hoàn toàn để ổn định khúc xạ. Đối với bệnh nhân keratoconus, các công thức như Barrett Universal II Keratoconus, EVO 2.0 hoặc Kane K thường cho kết quả tốt. Trong trường hợp xảy ra biến chứng sau phẫu thuật (refractive surprise), cần xác định nguyên nhân (lỗi công thức, lỗi nhập liệu, hoặc do sự di lệch của IOL). Các lựa chọn quản lý bao gồm điều chỉnh bằng kính, phẫu thuật giác mạc (LASIK, PRK) hoặc phẫu thuật tại thủy tinh thể (đổi IOL, IOL bổ sung - piggyback IOL, hoặc cố định IOL vào bao).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ bệnh nhân không cần kính (nghiên cứu 120 mắt) | 90% |
| Tỷ lệ xoay IOL trong phạm vi 5 độ (nhóm BSS) | 82% |
| Tỷ lệ xoay IOL trong phạm vi 5 độ (nhóm OVD) | 60% |
| Độ chính xác Barrett True K (post-RK) | tài liệu không nêu |
| Prevalence keratoconus (Ấn Độ) | 0.6% đến 2.3% |
| Tỷ lệ subclinical keratoconus ở bệnh nhân đục TTT | 27.5% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 IC105, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các công thức tính IOL thế hệ mới (Barrett, Hill-RBF, Kane) đã cải thiện đáng kể độ chính xác so với các công thức cũ (SRK/T, Hoffer Q). Việc sử dụng TK là cần thiết cho các mắt đã phẫu thuật khúc xạ. Lưu ý rằng các công thức này vẫn có những hạn chế nhất định trong các trường hợp bệnh lý giác mạc phức tạp, đòi hỏi bác sĩ phải có kinh nghiệm lâm sàng để đưa ra quyết định cuối cùng.
- Luôn sử dụng công thức tính IOL thế hệ mới nhất (Barrett, Kane, Hill-RBF) cho mọi bệnh nhân.
- Ưu tiên sử dụng sinh trắc học quang học (optical biometry) thay vì siêu âm để tăng độ chính xác.
- Đo đạc và tính toán loạn thị giác mạc sau (PCA) bằng công nghệ Total Keratometry (TK) cho bệnh nhân phẫu thuật IOL cao cấp.
- Kiểm tra kỹ lens factor và design factor trên máy sinh trắc học trước khi phẫu thuật để tránh sai số.
- Đối với các trường hợp refractive surprise, cần có thuật toán quản lý cụ thể, ưu tiên bảo tồn và xử lý theo từng nguyên nhân (lệch trục, sai công suất, hoặc do bệnh lý giác mạc).
Tài liệu tham khảo:
AIOC2026, 2026, AIOC2026 IC105 - Target Emmetropia – Refractive Cataract Surgery, aioseditorproceedings, Video ID: fmu8fhuNmGA.