Phiên họp chuyên đề về các bệnh mắt hiếm gặp tại hội nghị All India Ophthalmological Society (AIOS) 2026 đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và quản lý đa mô thức. Mặc dù mỗi bệnh lý hiếm gặp có tỷ lệ mắc thấp, nhưng tổng thể chúng đóng góp đáng kể vào gánh nặng suy giảm thị lực và mù lòa, thường bị chẩn đoán sai hoặc chậm trễ trong thực hành lâm sàng.
Tiếp cận chẩn đoán bệnh lý thần kinh thị giác di truyền
Các bệnh lý như bệnh thần kinh thị giác di truyền Leber (LHON) thường bị chẩn đoán nhầm là viêm thị thần kinh (optic neuritis). Đặc điểm lâm sàng atypical bao gồm giới tính nam, tiến triển chậm, không đau và đáp ứng kém với điều trị. Việc khai thác tiền sử gia đình là chìa khóa để định hướng chẩn đoán. Trong LHON, cơ chế di truyền ty thể (mitochondrial inheritance) có thể biểu hiện không đồng nhất do hiện tượng dị chất ty thể (mitochondrial heteroplasmy). Việc xác định đột biến gen giúp tiên lượng và tư vấn di truyền cho gia đình, đặc biệt là tư vấn tiền làm tổ (pre-implantation genetics).
Quản lý bệnh lý bề mặt nhãn cầu trong hội chứng Stevens-Johnson
Hội chứng Stevens-Johnson (SJS) là một bệnh lý hiếm gặp đòi hỏi can thiệp kịp thời. Trong giai đoạn cấp tính, việc sử dụng corticosteroid toàn thân (IVMP) và steroid tại chỗ cường độ cao là cần thiết. Đối với giai đoạn mãn tính, các can thiệp như ghép màng niêm mạc (mucous membrane transplantation - MMG) và sử dụng kính tiếp xúc củng mạc (prosthetic replacement of the ocular surface ecosystem - PROSE) giúp cải thiện bề mặt nhãn cầu. Đối với các trường hợp khô mắt nặng, kỹ thuật ghép tuyến nước bọt phụ (minor salivary gland transplantation - MIST) là một lựa chọn hiệu quả.
Chẩn đoán và quản lý hội chứng nhược cơ bẩm sinh
Hội chứng nhược cơ bẩm sinh (congenital myasthenia syndrome - CMS) thường bị nhầm lẫn với bệnh lý cơ (myopathy). Chẩn đoán CMS đòi hỏi sự kết hợp giữa lâm sàng, xét nghiệm huyết thanh và chẩn đoán phân tử. Các dấu hiệu như sụp mi (ptosis) và lác (strabismus) là phổ biến. Việc sử dụng các thuốc như 3,4-diaminopyridine (3,4-DAP) cần dựa trên kiểu gen cụ thể. Cần thận trọng với các test dược lý như neostigmine ở một số bệnh nhân có đột biến gen đặc hiệu.
Chiến lược giảm thiểu sai sót chẩn đoán
Sai sót trong chẩn đoán bệnh hiếm gặp thường xuất phát từ các thiên kiến nhận thức (cognitive biases) như thiên kiến neo (anchoring bias) và thiên kiến xác nhận (confirmation bias). Việc thực hiện phản tư chẩn đoán (diagnostic reflection), tạm dừng để xem xét các triệu chứng không phù hợp với giả thuyết ban đầu, và sử dụng mạng lưới chuyên gia đa ngành (multidisciplinary team - MDT) là những chiến lược quan trọng để rút ngắn hành trình chẩn đoán (diagnostic odyssey).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu CMS | 12 bệnh nhân |
| Tỷ lệ sụp mi trong CMS | 83% |
| Tỷ lệ bệnh nhân SJS là trẻ em | 40% |
| Thời gian trung bình chẩn đoán bệnh hiếm | 5 năm |
| Tỷ lệ bệnh hiếm không có điều trị được phê duyệt | 95% |
Bình luận: Thông tin theo AIOS 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược chẩn đoán dựa trên kinh nghiệm lâm sàng của các chuyên gia tại hội nghị. Cần lưu ý rằng việc sử dụng các thuốc như 3,4-DAP hoặc insulin eye drops cần được kiểm soát chặt chẽ về liều lượng và theo dõi tác dụng phụ theo hướng dẫn chuyên khoa.
- Luôn khai thác kỹ tiền sử gia đình và thực hiện thăm khám toàn diện để tránh thiên kiến chẩn đoán.
- Sử dụng xét nghiệm di truyền khi cần thiết để xác định kiểu gen, từ đó cá thể hóa điều trị.
- Phối hợp đa chuyên khoa (MDT) để quản lý các bệnh lý hiếm gặp có biểu hiện toàn thân.
- Thực hiện phản tư chẩn đoán thường xuyên để tránh tình trạng đóng chẩn đoán sớm (premature closure).
- Cập nhật các kỹ thuật mới trong quản lý bề mặt nhãn cầu như MIST hoặc sử dụng exosome trong giai đoạn cấp tính.
Tài liệu tham khảo:
AIOS, 2026, Rare but Relevant Practical Strategies for Early Diagnosis and Management of Rare Eye Diseases, AIOS Editor Proceedings, Video ID: 081KnAB5ouA.