Cập nhật lâm sàng: Tâm thần nhãn khoa, Phẫu thuật Phaco và Tạo hình mi mắt

Bs Ngô Hữu Thế
13.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 GP14 UKSOS Session (2026) đã trình bày các khía cạnh đổi mới trong nhãn khoa, bao gồm mối liên hệ giữa bệnh lý nhãn khoa và tâm thần, kỹ thuật phẫu thuật Phaco cho đục thủy tinh thể cứng, và các phương pháp điều trị bệnh lý mi mắt. Các chuyên gia đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp chăm sóc đa chuyên khoa để tối ưu hóa kết quả điều trị cho bệnh nhân.

Mối liên hệ giữa bệnh lý nhãn khoa và rối loạn tâm thần

Các bệnh lý nhãn khoa như bệnh khô mắt (dry eye disease), Glaucoma, thoái hóa điểm vàng do tuổi già (ARMD), bệnh võng mạc đái tháo đường, đục thủy tinh thể và viêm màng bồ đào (uveitis) có liên quan đến trầm cảm và lo âu ở khoảng 1/4 số bệnh nhân. Sự suy giảm thị lực là nguyên nhân quan trọng dẫn đến trầm cảm, lo âu và rút lui xã hội. Ngoài ra, các bệnh lý tâm thần nguyên phát có thể gây ra các triệu chứng nhãn khoa thông qua con đường thần kinh trực tiếp, rối loạn điều hòa tự chủ hoặc cơ chế gián tiếp như tự chăm sóc kém và lạm dụng chất. Ví dụ, bệnh nhân tâm thần phân liệt (schizophrenia) có thể bị suy giảm khả năng theo dõi mục tiêu với các cử động mắt bất thường. Việc hiểu rõ các biểu hiện phân tử này giúp chẩn đoán sớm và tạo điều kiện chăm sóc liên chuyên khoa giữa nhãn khoa và tâm thần học.

Kỹ thuật Phaco cho đục thủy tinh thể cứng

Đối với các trường hợp đục thủy tinh thể cứng, hai kỹ thuật được giới thiệu là Kater chop và Cave chop. Kỹ thuật Kater chop tạo một hố (crater) ở trung tâm nhân, giúp giảm khối lượng nhân trước khi phân tách, từ đó giảm áp lực lên bao và dây chằng treo thủy tinh thể. Kỹ thuật Cave chop tạo một hố sâu trong nhân bằng đầu phaco, cho phép bẻ nhân ngay cả khi phần trung tâm rất dày. Đối với các trường hợp đồng tử nhỏ, việc sử dụng các thiết bị giãn đồng tử như iris hooks hoặc các vòng giãn đồng tử (pupillary expansion devices) là cần thiết để đảm bảo không gian phẫu thuật, giảm nguy cơ sa mống mắt và tổn thương cấu trúc nội nhãn.

Điều trị bệnh lý khô mắt với Lifitegrast

Lifitegrast 5% là một chất đối kháng integrin (integrin antagonist) ức chế LFA-1 trên tế bào lympho T gắn với ICAM-1, giúp giảm viêm tại bề mặt nhãn cầu. Một đánh giá hệ thống (systematic review) tổng hợp dữ liệu từ 10 nghiên cứu (2014-2024) cho thấy Lifitegrast an toàn và hiệu quả trong việc giảm triệu chứng và tăng sản xuất nước mắt ở bệnh nhân khô mắt mức độ trung bình đến nặng. Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm đau đầu nhẹ, kích ứng mắt và cảm giác nóng rát, nhưng không có trường hợp nào phải ngừng điều trị.

Cải thiện kết quả phẫu thuật ICL bằng AI

Việc tính toán kích thước kính nội nhãn (ICL) đã tiến bộ nhờ các thiết bị hình ảnh mới như OCT phân đoạn trước (anterior-segment OCT) và UBM. Các công thức mới như Lasso và Safe Vault ICL, kết hợp với mô hình học sâu (deep learning), giúp dự đoán độ vồng (vault) chính xác hơn. Hệ thống ICL Guru sử dụng UBM có theo dõi mắt (eye tracking) để đo đạc khách quan, giúp phẫu thuật viên chọn kích thước ICL phù hợp, giảm thiểu rủi ro do dự đoán sai kích thước.

Kỹ thuật tạo hình mi mắt trong sụp mi

Kỹ thuật chuyển vạt cơ trán (frontalis muscle transposition) được chỉ định cho sụp mi bẩm sinh nặng với chức năng cơ nâng mi kém. Phương pháp này tránh được việc sử dụng vật liệu tổng hợp, giảm nguy cơ phản ứng dị vật và hình thành u hạt. Đối với các trường hợp phức tạp như loạn dưỡng cơ (myotonic dystrophy), kỹ thuật tassel switch được sử dụng để điều chỉnh vị trí khe mi mà không làm tăng chiều cao khe mi quá mức, giúp bảo vệ bề mặt nhãn cầu và giảm nguy cơ hở mi ban đêm.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 GP14 UKSOS Session, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật phẫu thuật Phaco và ICL đòi hỏi kinh nghiệm thực hành cao. Việc sử dụng AI trong dự đoán vault là xu hướng mới, cần kiểm chứng thêm trên các quần thể bệnh nhân đa dạng.
Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ trầm cảm/lo âu ở bệnh nhân nhãn khoa1/4 số bệnh nhân
Số nghiên cứu về Lifitegrast được review10 nghiên cứu
Thời gian theo dõi trong các nghiên cứu Lifitegrast4 tuần đến 6 tháng
Tỷ lệ thành công dự đoán ICL với nomogram mới>95%
Thời gian đo đạc bằng ICL Guru30 giây
  • Tích hợp sàng lọc triệu chứng tâm thần trong thăm khám nhãn khoa định kỳ.
  • Ưu tiên kỹ thuật chop trong phẫu thuật đục thủy tinh thể cứng để giảm năng lượng sử dụng.
  • Sử dụng các thiết bị giãn đồng tử cơ học khi gặp đồng tử nhỏ để đảm bảo an toàn phẫu thuật.
  • Cân nhắc Lifitegrast 5% cho bệnh nhân khô mắt trung bình đến nặng có thành phần viêm.
  • Áp dụng các công thức dự đoán vault dựa trên OCT/UBM để tối ưu hóa kết quả ICL.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC 2026 GP14 UKSOS Session Innovative Nuances in Ophthalmology, YouTube Video ID: f5iIvTCSUrs.

Xem thêm