Quản lý tân mạch giác mạc, CXL và phẫu thuật mộng thịt: Hội thảo Cornea Society of India 2026

Bs Ngô Hữu Thế
13.11.26
Last Updated

Hội thảo Cornea Society of India (CSI) năm 2026 (AIOC 2026 GP139) đã trình bày các chiến lược thực hành lâm sàng quan trọng trong quản lý tân mạch giác mạc, tối ưu hóa kết quả Cross-linking (CXL) và các kỹ thuật phẫu thuật mộng thịt. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn bệnh nhân và cá thể hóa điều trị để đạt được kết quả thị giác tối ưu.

Quản lý tân mạch giác mạc

Tân mạch giác mạc (corneal neovascularization) là hệ quả của các tổn thương giác mạc, dẫn đến mất tính trong suốt và tăng tính sinh miễn dịch, gây khó khăn cho ghép giác mạc trong tương lai. Cơ chế bệnh sinh bao gồm viêm tự miễn, thiếu oxy (do kính tiếp xúc) hoặc nhiễm trùng. Việc điều trị cần tập trung vào nguyên nhân gốc rễ. Đối với các trường hợp tân mạch đã hình thành, kỹ thuật Fine Needle Diathermy (FND) được ưu tiên. Nguyên tắc là sử dụng dòng điện đơn cực (monopolar cautery) để gây co mạch trong lòng mạch máu. Cần thực hiện dưới gây tê tại chỗ để tránh đau do kích thích thần kinh giác mạc. Lưu ý không thực hiện FND trên sẹo giác mạc để tránh hiệu ứng "popcorn". Sau phẫu thuật, cần sử dụng kính tiếp xúc băng (bandage contact lens) và steroid tại chỗ để kiểm soát viêm hậu phẫu.

Tối ưu hóa kết quả Cross-linking (CXL)

CXL đã thay đổi cách điều trị keratoconus, tuy nhiên kết quả không đồng nhất ở mọi bệnh nhân. Tỷ lệ thất bại hoặc tiến triển sau CXL dao động từ 7% đến 11%. Các yếu tố nguy cơ thất bại bao gồm keratoconus tiến triển nặng, giác mạc quá mỏng, không tuân thủ điều trị bệnh dị ứng mắt và dụi mắt kéo dài. Việc cá thể hóa điều trị (customization) dựa trên độ dày giác mạc và đặc điểm hình thái là cần thiết. Giao thức M (M protocol) cho phép điều chỉnh năng lượng UV dựa trên độ dày giác mạc, giúp đảm bảo an toàn cho nội mô ngay cả ở những giác mạc mỏng dưới 200 micron. Các kỹ thuật mới như CXL hỗ trợ PTK (PTK-assisted customized CXL) giúp tái tạo bề mặt giác mạc và cải thiện thị giác tốt hơn so với CXL truyền thống.

Kỹ thuật phẫu thuật mộng thịt

Phẫu thuật mộng thịt (pterygium surgery) không nên được coi là một phẫu thuật đơn giản. Kỹ thuật ghép kết mạc tự thân (conjunctival autograft) vẫn được coi là tiêu chuẩn vàng với tỷ lệ tái phát thấp. Mục tiêu chính là ngăn ngừa tái phát và đạt kết quả thẩm mỹ, chức năng tốt. Cần đánh giá kỹ lưỡng mức độ xơ hóa, sự tham gia của giác mạc và tình trạng kết mạc trước khi phẫu thuật. Việc sử dụng keo dán mô hoặc khâu cố định mảnh ghép cần được cân nhắc dựa trên điều kiện kinh tế và kinh nghiệm phẫu thuật viên. Để giảm tỷ lệ tái phát, cần loại bỏ triệt để mô dưới kết mạc và bảo tồn tối đa kết mạc lành. Đối với các trường hợp mộng thịt lớn ảnh hưởng đến chỉ số K, nên phẫu thuật mộng thịt trước, sau đó chờ 6-8 tuần trước khi thực hiện các phẫu thuật khác như phẫu thuật đục thủy tinh thể.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tiến triển sau CXL7% đến 11%
Tỷ lệ thành công (ổn định) sau CXL85% đến 93%
Độ dày giác mạc tối thiểu (M protocol)dưới 200 micron
Tỷ lệ tái phát mộng thịt2% đến 80% (phụ thuộc kỹ thuật)
Thời gian chờ giữa mộng thịt và phẫu thuật khác6 đến 8 tuần
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như FND và CXL cá thể hóa đòi hỏi kinh nghiệm phẫu thuật viên cao để tránh biến chứng như hoại tử giác mạc hoặc tổn thương nội mô. Việc sử dụng các thuốc chống chuyển hóa như Mitomycin C (MMC) trong tân mạch giác mạc cần thận trọng do nguy cơ độc tính cao.
  • Đánh giá kỹ giai đoạn tân mạch trước khi can thiệp: viêm hoạt động cần chống viêm, tân mạch trưởng thành cần can thiệp mạch máu.
  • Cá thể hóa giao thức CXL dựa trên độ dày giác mạc (pachymetry) để tối ưu hóa an toàn nội mô.
  • Luôn thực hiện ghép kết mạc tự thân trong phẫu thuật mộng thịt để giảm thiểu tỷ lệ tái phát.
  • Sử dụng kính tiếp xúc băng sau các can thiệp bề mặt giác mạc để hỗ trợ biểu mô hóa.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về khả năng thay đổi khúc xạ (thường là viễn thị hóa) sau khi thực hiện PTK điều trị sẹo giác mạc.

Tài liệu tham khảo:

Cornea Society of India, 2026, AIOC 2026 GP139 Cornea Society of India CSI, aioseditorproceedings, Video ID: 9SybOJKX5YM.

Xem thêm