Phiên thảo luận chuyên đề võng mạc tại AIOC 2026 (GP94) đã tập trung vào các chiến lược phẫu thuật phức tạp cho bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh (PDR) và bong võng mạc (RD). Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc can thiệp sớm để tránh các biến chứng không thể đảo ngược như tổn thương hoàng điểm do thiếu máu cục bộ và sự hình thành các màng xơ mạch dày đặc.
Phẫu thuật sớm trong bệnh võng mạc tiểu đường trẻ
Trong các trường hợp PDR ở bệnh nhân trẻ, việc trì hoãn phẫu thuật có thể dẫn đến hội chứng "crunch" (crunch syndrome) với bong võng mạc co kéo sớm. Phẫu thuật sớm (trong vòng vài tuần thay vì vài tháng) giúp làm sạch xuất huyết dịch kính, thực hiện quang đông võng mạc toàn bộ (PRP) và loại bỏ các giàn giáo xơ mạch, từ đó cải thiện sự phân bố oxy cho võng mạc. Các vấn đề như bong võng mạc do co kéo (TRD), xuất huyết dịch kính tái phát và tăng nhãn áp tân mạch (NVG) là những thách thức chính. Kiểm soát hệ thống là yếu tố then chốt, tuy nhiên cần thận trọng với nghịch lý làm nặng thêm bệnh võng mạc nếu kiểm soát đường huyết quá nhanh.
Sử dụng thuốc hỗ trợ trong phẫu thuật võng mạc
Việc sử dụng các thuốc hỗ trợ như Methotrexate và Mitomycin C được thảo luận như một phương pháp bổ trợ cho phẫu thuật tỉ mỉ. Methotrexate (400 microgram trong 0.1 ml) được sử dụng trong các trường hợp xuất huyết dưới dầu silicone nhờ đặc tính chống viêm và chống tiểu cầu, giúp ly giải cục máu đông và giảm nguy cơ tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR). Mitomycin C (nồng độ 10-20 microgram) được sử dụng như một tác nhân chống tăng sinh trong các trường hợp PVR nặng, đặc biệt ở mắt chấn thương hoặc trẻ em, với kỹ thuật bôi tại chỗ trong 60 giây.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Liều Methotrexate | 400 microgram trong 0.1 ml |
| Số lần tiêm Methotrexate | 2 đến 4 lần |
| Nồng độ Mitomycin C | 10 microgram và 20 microgram |
| Thời gian bôi Mitomycin C | 60 giây |
| Tỷ lệ bong võng mạc tái phát (nhóm tiêm) | tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ bong võng mạc tái phát (nhóm không tiêm) | 3 trường hợp |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng các thuốc chống chuyển hóa như Methotrexate và Mitomycin C trong nội nhãn là các kỹ thuật off-label, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng về độc tính trên giác mạc và các cấu trúc nhãn cầu khác. Các nghiên cứu cần được thực hiện với cỡ mẫu lớn hơn để khẳng định hiệu quả so với phẫu thuật đơn thuần.
Quản lý bong võng mạc tái phát và xuất huyết hắc mạc
Đối với bong võng mạc tái phát, các kỹ thuật như bơm khí cứu vãn (rescue pneumatic retinopexy) và phẫu thuật bóc tách màng bimanual (bimanual membrane peeling) được khuyến cáo. Kỹ thuật "tug-of-war" sử dụng hai kẹp đối diện ở vị trí 180 độ giúp giải phóng co kéo chu vi mà không cần cắt võng mạc (retinotomy). Trong trường hợp xuất huyết hắc mạc xuất huyết (expulsive choroidal hemorrhage), việc duy trì áp lực nội nhãn bằng hệ thống truyền dịch (infusion cannula) là bắt buộc. Nếu không thể dẫn lưu ngay, cần đóng vết mổ, kiểm soát huyết áp hệ thống và chờ đợi 10-14 ngày để máu ly giải trước khi can thiệp lại.
Quản lý màng trước võng mạc (ERM) và co kéo dịch kính hoàng điểm (VMT)
Phần lớn ERM ổn định và không cần phẫu thuật. Chỉ định phẫu thuật vitrectomy được đặt ra khi bệnh nhân có triệu chứng giảm thị lực, biến dạng hình ảnh (metamorphopsia) hoặc song thị. Đối với VMT có độ bám dính rộng (>1,500 microns), phẫu thuật thường cần thiết. Kỹ thuật bóc tách màng cần thực hiện tỉ mỉ, sử dụng thuốc nhuộm (BBG dye) để làm rõ màng và bóc tách màng ngăn trong (ILM peeling) nếu cần thiết để giải phóng hoàn toàn co kéo.
- Ưu tiên phẫu thuật sớm trong PDR để tránh hội chứng crunch và tổn thương hoàng điểm không hồi phục.
- Sử dụng thuốc hỗ trợ (Methotrexate, Mitomycin C) chỉ là phương pháp bổ trợ, không thay thế phẫu thuật giải phóng co kéo tỉ mỉ.
- Trong xuất huyết hắc mạc, kiểm soát huyết áp và áp lực nội nhãn là ưu tiên hàng đầu trước khi quyết định dẫn lưu.
- Phẫu thuật ERM/VMT chỉ nên thực hiện khi bệnh nhân có triệu chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
- Luôn kiểm tra kỹ các vị trí rò rỉ tiềm ẩn và sử dụng kỹ thuật bimanual để giải phóng co kéo chu vi hiệu quả.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Retina subspeciality day Session IV Surgical Retina 2, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: EdUnW_TYtio.