Hội thảo AIOC 2026 (IC139) đã thảo luận về các phương pháp tiếp cận lâm sàng nhằm đạt kết quả tốt nhất trong phẫu thuật đục thủy tinh thể cao cấp (Premium Cataract Surgery). Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá toàn diện trước phẫu thuật, bao gồm quang sai bậc cao (Higher Order Aberrations - HOA), kích thước đồng tử và quản lý các tình trạng bệnh lý đi kèm để tối ưu hóa thị lực cho bệnh nhân.
Quản lý quang sai bậc cao và chỉ định thấu kính
Quang sai bậc cao (HOA) bao gồm các thành phần không thể điều chỉnh bằng kính gọng như coma, trefoil và quang sai cầu (spherical aberration). Đối với bệnh nhân dự định đặt thấu kính đa tiêu (multifocal IOLs), ngưỡng HOA tổng thể được khuyến cáo là dưới 0.5. Nếu HOA ≥ 0.5, phẫu thuật viên cần cân nhắc kỹ lưỡng trên từng trường hợp cụ thể, trừ khi bệnh nhân có động lực rất cao. Đối với thấu kính EDOF (Extended Depth of Focus), giới hạn này có thể nới lỏng lên mức 0.7. Đặc biệt, giá trị coma trung bình > 0.3 được coi là chống chỉ định tương đối cho thấu kính đa tiêu. Việc đánh giá HOA không cần thực hiện thường quy cho mọi ca, nhưng bắt buộc khi bệnh nhân có phàn nàn về chói sáng (glare) hoặc thị lực không cải thiện sau khi đã khúc xạ tối ưu.
Vai trò của góc Kappa và đo đạc trước phẫu thuật
Góc Kappa (angle kappa) đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn thấu kính, đặc biệt ở bệnh nhân viễn thị. Tuy nhiên, ở bệnh nhân không viễn thị, góc Kappa thường không có ý nghĩa lâm sàng đáng kể. Hiện nay, việc đo đạc quang sai (aberrometry) thường quy trước phẫu thuật chưa phổ biến do hạn chế về thiết bị tích hợp trong máy sinh trắc học (biometry). Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên thực hiện đo đạc chuyên sâu khi bệnh nhân không hài lòng với kết quả thị giác sau phẫu thuật.
Subclinical Keratoconus và phẫu thuật Premium
Subclinical keratoconus (giác mạc chóp cận lâm sàng) không phải là chống chỉ định tuyệt đối cho thấu kính cao cấp, đặc biệt với thấu kính EDOF, miễn là tình trạng giác mạc ổn định. Phẫu thuật viên cần dựa vào bản đồ biểu mô (epithelial mapping) qua OCT bán phần trước để đánh giá. Nếu có dấu hiệu mỏng giác mạc bất thường hoặc nghi ngờ tiến triển, cần thận trọng và có thể phải trì hoãn phẫu thuật. Ở bệnh nhân lớn tuổi, tình trạng chóp giác mạc thường ổn định, giúp việc lựa chọn thấu kính trở nên an toàn hơn.
Đo đạc đồng tử và quản lý kỳ vọng bệnh nhân
Kích thước đồng tử (pupil size) là yếu tố then chốt, đặc biệt với thấu kính đa tiêu và EDOF. Đồng tử trung bình (mesopic pupil) cần đạt ít nhất 2.2 - 2.3 mm để công nghệ nhiễu xạ (diffractive technology) hoạt động hiệu quả. Đồng tử quá nhỏ có thể dẫn đến kết quả khúc xạ cận thị hóa sau phẫu thuật. Phẫu thuật viên cần dành thời gian tư vấn (chair time) để đánh giá đồng tử trong điều kiện không giãn, giúp giảm thiểu tình trạng chói sáng và quầng sáng (halos) sau phẫu thuật, đặc biệt ở bệnh nhân lái xe ban đêm.
Quản lý biến chứng và chiến lược phẫu thuật
Trong trường hợp rách bao sau (Posterior Capsular Rupture - PCR), nếu vết rách nhỏ và không lan đến xích đạo, phẫu thuật viên vẫn có thể cân nhắc đặt thấu kính cao cấp với sự thận trọng. Nếu vết rách lớn, cần từ bỏ kế hoạch đặt thấu kính đa tiêu. Đối với tình trạng phù giác mạc trung tâm sau phẫu thuật, cần giải thích rõ cho bệnh nhân về sự chậm trễ trong phục hồi thị lực. Việc sử dụng vòng căng bao (CTR) là cần thiết nếu có yếu dây chằng (zonular weakness) để đảm bảo độ ổn định của thấu kính.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Ngưỡng HOA tổng thể cho multifocal | < 0.5 |
| Ngưỡng HOA cho EDOF | < 0.7 |
| Giá trị Coma trung bình tối đa | < 0.3 |
| Kích thước đồng tử tối thiểu (mesopic) | 2.2 - 2.3 mm |
| Kích thước xé bao (rexis) khuyến cáo | 4.8 - 5.0 mm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên nhu cầu thị giác và tình trạng giải phẫu của từng bệnh nhân. Hạn chế của tài liệu là sự thiếu hụt các dữ liệu định lượng lớn từ các nghiên cứu đa trung tâm, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm chuyên gia.
- Luôn đánh giá kích thước đồng tử trong điều kiện không giãn trước khi chỉ định thấu kính đa tiêu.
- Sử dụng bản đồ biểu mô giác mạc để sàng lọc giác mạc chóp cận lâm sàng ở bệnh nhân trẻ tuổi.
- Dành thời gian tư vấn trực tiếp để quản lý kỳ vọng của bệnh nhân về hiện tượng quầng sáng và chói sáng.
- Ưu tiên sử dụng lưỡi dao mới cho mỗi ca phẫu thuật cao cấp để giảm thiểu loạn thị do phẫu thuật (SIA).
- Luôn có sẵn phương án dự phòng (như CTR) khi phẫu thuật trên mắt có nguy cơ cao hoặc tiền sử chấn thương.
Tài liệu tham khảo:
AIOC, 2026, Best approaches for best outcomes in Premium Cataract Surgery, AIOC 2026 IC139, Video ID: 3Ut1QCg33RU.