Hướng dẫn lâm sàng về phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em: Đánh giá và kỹ thuật

Bs Ngô Hữu Thế
8.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 IC138 với chủ đề "Back to Basics in Pediatric Cataract", các chuyên gia đã trình bày quy trình đánh giá lâm sàng và kỹ thuật phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em. Đục thủy tinh thể bẩm sinh được nhấn mạnh là một dấu hiệu lâm sàng cần được điều tra nguyên nhân kỹ lưỡng, không phải là một bệnh lý đơn lẻ.

Đánh giá lâm sàng và thời điểm phẫu thuật

Việc đánh giá trẻ cần bắt đầu bằng việc khai thác tiền sử gia đình, tuổi khởi phát, các bệnh lý hệ thống (như chậm phát triển, mất thính lực) và các yếu tố trong thai kỳ. Hình thái đục thủy tinh thể (như đục màng, đục cực sau) cần được xác định trước khi quyết định can thiệp. Đối với đục thủy tinh thể đơn phương, thời điểm phẫu thuật lý tưởng là trước 6 tuần tuổi; đối với đục thủy tinh thể hai bên, thời điểm này là từ 6 đến 8 tuần tuổi. Các dấu hiệu cảnh báo (red flags) bao gồm kích thước đục > 3 mm, đục trung tâm, hoặc kèm theo rung giật nhãn cầu (nystagmus) và lác (strabismus). Nếu chưa phẫu thuật, có thể sử dụng thuốc giãn đồng tử (mydriatics) 3 lần/ngày kết hợp che mắt (patching) mắt tốt hơn.

Thăm khám dưới gây mê (EUA)

Do trẻ không thể hợp tác tại đèn khe, việc đo đạc cần thực hiện dưới gây mê (EUA). Cần thực hiện nhanh chóng vì thuốc mê hô hấp làm giảm áp lực nội nhãn (IOP) khoảng 5 mmHg trong 3 phút đầu. Các bước bao gồm đo keratometry, nhãn áp kế (applanation tonometry), chiều dài trục nhãn cầu (axial length), soi góc tiền phòng (gonioscopy), đo độ dày giác mạc (pachymetry), đánh giá tiền phòng và đáy mắt. Đo chiều dài trục nhãn cầu bằng phương pháp nhúng (immersion) được khuyến cáo để có kết quả dự đoán khúc xạ chính xác hơn.

Kỹ thuật phẫu thuật

Tiếp cận bao trước (capsular access) là bước then chốt, đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỹ thuật phù hợp. Việc sử dụng chất nhầy (OBD) và nhuộm bao là cần thiết. Đối với đục thủy tinh thể có mảng xơ, cần sử dụng kéo cắt bao (capsular scissors) thay vì chỉ dùng máy cắt dịch kính (vitrector). Hút vỏ (cortical aspiration) nên thực hiện hai tay (bimanual) để duy trì tiền phòng. Đối với bao sau, cắt bao sau (posterior capsulotomy) và cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) là cần thiết ở trẻ nhỏ để tránh đục trục thị giác (VAO). Cần sử dụng tốc độ cắt cao nhất của máy để tránh kéo dịch kính.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời điểm phẫu thuật (đơn phương)Trước 6 tuần tuổi
Thời điểm phẫu thuật (hai bên)6 đến 8 tuần tuổi
Giảm IOP do thuốc mêKhoảng 5 mmHg trong 3 phút đầu
Kích thước bao sau (PCC)4 đến 5 mm (lý tưởng 4.5 mm)
Tỷ lệ VAO (nếu không làm PCC)Gần 100% trong 2 năm
Tỷ lệ thành công di truyền (trio sequencing)50 đến 90%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khâu vết mổ ngay cả với vết mổ nhỏ để tránh các biến chứng hậu phẫu. Việc sử dụng kỹ thuật kẹp bao sau (optic capture) được khuyến cáo để giảm nhu cầu cắt dịch kính, tuy nhiên đòi hỏi kinh nghiệm phẫu thuật viên.
  • Luôn khâu vết mổ, ngay cả với vết mổ nhỏ, để tránh biến chứng hậu phẫu.
  • Ưu tiên đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong túi bao (in-the-bag).
  • Thực hiện cắt bao sau (PCC) và cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) ở trẻ nhỏ để ngăn ngừa đục trục thị giác.
  • Sử dụng tốc độ cắt dịch kính cao nhất có thể để giảm thiểu lực kéo dịch kính.
  • Duy trì theo dõi nhãn áp và chiều dài trục nhãn cầu định kỳ để phát hiện sớm glaucoma thứ phát.

Tài liệu tham khảo:

Reena Sati, Vishali Vasavda, Ketaki Subidar, 2026, AIOC 2026 IC138 Back to Basics in Pediatric Cataract What Every Surgeon Should Know, aioseditorproceedings, Video ID: Omp8EkbaDMM.

Xem thêm