Chuẩn bị và ứng dụng màng ối trong phẫu thuật bề mặt nhãn cầu

Bs Ngô Hữu Thế
4.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC421 đã trình bày tổng quan về quy trình chuẩn bị và các ứng dụng lâm sàng của màng ối (Amniotic Membrane - AM) trong phẫu thuật bề mặt nhãn cầu. Màng ối được coi là một công cụ đa năng, có cấu trúc tương đồng với biểu mô kết mạc và giác mạc, bao gồm lớp biểu mô, màng đáy, mô collagen hỗ trợ cùng các thành phần như fibronectin và laminin.

Cơ chế tác dụng và đặc tính sinh học

Màng ối hoạt động thông qua hai cơ chế chính: vật lý và sinh học. Về mặt vật lý, màng ối cung cấp khả năng giữ ẩm nhờ hyaluronate và có độ dày tương đương với biểu mô giác mạc/kết mạc. Về mặt sinh học, màng ối có tính sinh miễn dịch (immunogenicity) tối thiểu, không gây nguy cơ thải ghép, đồng thời thúc đẩy biệt hóa tế bào biểu mô, ức chế con đường TGF-beta và sự biệt hóa nguyên bào sợi cơ (myofibroblast). Ngoài ra, màng ối còn có đặc tính chống viêm, chống tân mạch và kháng khuẩn. Hiệu quả sinh học cao nhất đạt được khi sử dụng màng ối tươi, tiếp theo là màng ối bảo quản lạnh và thấp nhất là màng ối đông khô.

Quy trình chuẩn bị màng ối

Quy trình chuẩn bị màng ối đòi hỏi sự tỉ mỉ và tuân thủ các tiêu chuẩn vô trùng. Nguồn bánh nhau được lấy từ các ca mổ lấy thai không biến chứng. Các thiết bị cần thiết bao gồm tủ cấy (laminar flow hood), tủ lạnh âm 80 độ C hoặc âm 20 độ C, hệ thống lọc, cân điện tử và các hóa chất cần thiết. Quy trình thực hiện bởi hai nhân sự, kéo dài khoảng 3 đến 4 giờ. Màng ối được bảo quản trong môi trường nuôi cấy tế bào (Dalvaka modified Eagle's medium) bổ sung kháng sinh (penicillin, streptomycin, amphotericin B) và điều chỉnh pH kiềm. Sau khi xử lý, màng ối được cắt thành các dải nhỏ (thường 3x3 cm) và bảo quản trong lọ thủy tinh 20 ml. Màng ối bảo quản ở âm 80 độ C có thể lưu trữ lên đến 12 tháng, trong khi ở âm 20 độ C thời gian lưu trữ giảm xuống còn 3 tháng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian chuẩn bị3 đến 4 giờ
Số lượng dải màng ối/bánh nhau20 đến 30 dải
Thời gian bảo quản (-80 độ C)lên đến 12 tháng
Thời gian bảo quản (-20 độ C)3 tháng
Chi phí đầu tư thiết bị ban đầu7.000 đến 8.000 USD
Chi phí mỗi mô sau đầu tư20 đến 30 USD

Ứng dụng lâm sàng

Màng ối được ứng dụng rộng rãi trong các tình trạng cấp tính như bỏng hóa chất, bỏng nhiệt, loét giác mạc không lành hoặc khuyết hổng biểu mô dai dẳng. Trong bỏng hóa chất (từ độ 2 trở lên), màng ối giúp thúc đẩy quá trình biểu mô hóa và kiểm soát viêm. Kỹ thuật phẫu thuật bao gồm inlay (đặt trong khuyết hổng) hoặc onlay (phủ bề mặt), có thể cố định bằng chỉ khâu hoặc keo fibrin. Đối với hội chứng Stevens-Johnson (SJS), việc can thiệp sớm trong vòng 7 ngày đầu là rất quan trọng để giảm thiểu các biến chứng bề mặt nghiêm trọng. Ngoài ra, màng ối còn được sử dụng trong phẫu thuật tạo hình bề mặt nhãn cầu, điều trị các vết loét do nhiễm trùng (như Fusarium) sau khi đã loại bỏ mô hoại tử, và hỗ trợ trong các ca phẫu thuật rò rỉ bọng lọc (bleb repair).

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC421; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng keo fibrin cần tiết kiệm, tránh tạo cục vón gây cản trở quá trình lành thương. Việc sử dụng màng ối trong các ca nhiễm trùng cần thận trọng và kết hợp điều trị kháng sinh/kháng nấm đặc hiệu.
  • Ưu tiên sử dụng màng ối tươi để đạt hiệu quả sinh học tối ưu.
  • Trong các ca phẫu thuật ở trẻ em, nên kết hợp chỉ khâu thay vì chỉ dùng keo để tránh bong tróc do trẻ dụi mắt.
  • Luôn kiểm tra âm tính nuôi cấy trước khi phân phối mô để đảm bảo an toàn.
  • Trong bỏng hóa chất cấp tính, can thiệp sớm (trong vòng 7 ngày) giúp cải thiện tiên lượng thị lực.
  • Sử dụng keo fibrin một lớp mỏng, tránh tạo cục vón để không gây cản trở quá trình lành thương.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Human Amniotic Membrane Preparation and Applications, AIOC 2026 IC421, Video ID: 9q7qlYJ8vag.

Xem thêm