Giang mai tại mắt: Nhận diện và quản lý lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
2.11.26
Last Updated

Tại chương trình Uveitis Specialty Day thuộc hội nghị AIOS 2026, Dr. Peter McCluskey đã trình bày tổng quan về giang mai tại mắt, một bệnh lý được mệnh danh là "kẻ giả danh vĩ đại" (the great pretender) với khả năng mô phỏng hầu hết các hình thái viêm màng bồ đào (uveitis). Giang mai có thể gây tổn thương mắt ở bất kỳ giai đoạn nào của bệnh, trong đó viêm màng bồ đào là biểu hiện nhãn khoa phổ biến nhất.

Dịch tễ học và cơ chế bệnh sinh

Giang mai hiện đang ở mức báo động với tỷ lệ mắc bệnh gia tăng trên toàn cầu, bao gồm châu Âu, Hoa Kỳ, Úc, các đảo Thái Bình Dương và Ấn Độ. Tại Úc, tỷ lệ mắc bệnh đã tăng gấp ba lần trong 10 năm qua. Mặc dù yếu tố nguy cơ thường gặp là nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ đối tượng nào. Đồng nhiễm HIV là tình trạng rất phổ biến, với khoảng 25% đến 40% bệnh nhân giang mai có đồng nhiễm HIV. HIV làm thay đổi diễn tiến tự nhiên của giang mai, khiến bệnh tiến triển nhanh hơn và có thể gây ra các biểu hiện viêm nhiễm nặng nề ngay cả khi số lượng tế bào CD4 thấp.

Chẩn đoán và xét nghiệm

Do khả năng mô phỏng đa dạng, chẩn đoán xác định giang mai tại mắt bắt buộc phải dựa vào xét nghiệm huyết thanh học (serological testing). Các phòng xét nghiệm hiện nay thường áp dụng thuật toán xét nghiệm ngược (reverse sequence algorithm): thực hiện xét nghiệm đặc hiệu (như TPHA hoặc FTA-ABS) trước, nếu dương tính sẽ tiếp tục thực hiện xét nghiệm không đặc hiệu (như RPR hoặc VDRL) để phân biệt nhiễm trùng mới hay nhiễm trùng đã điều trị trước đó. Tại phòng khám của tác giả, xét nghiệm huyết thanh giang mai được thực hiện thường quy cho mọi bệnh nhân viêm màng bồ đào.

Biểu hiện lâm sàng tại mắt

Giang mai có thể biểu hiện dưới dạng viêm màng bồ đào trước, viêm màng bồ đào sau hoặc viêm toàn bộ màng bồ đào (panuveitis). Viêm màng bồ đào trước có thể kèm tăng nhãn áp, thay đổi sắc tố mống mắt và đồng tử. Khoảng 1% bệnh nhân viêm màng bồ đào trước cấp tính tại bệnh viện của tác giả được chẩn đoán mắc giang mai. Các hình thái viêm màng bồ đào sau và toàn bộ màng bồ đào thường có các dấu hiệu đặc trưng hơn như viêm võng mạc ngoại vi hoại tử (necrotizing peripheral retinitis), tổn thương dạng mảng (placoid lesions) và viêm võng mạc trong điểm (punctate inner retinitis). Chẩn đoán hình ảnh đa phương thức (multimodal imaging), đặc biệt là chụp tự huỳnh quang đáy mắt (fundus autofluorescence) và OCT, giúp phát hiện các tổn thương đặc trưng tại vùng ellipsoid zone và võng mạc ngoài.

Quản lý và điều trị

Mọi bệnh nhân viêm màng bồ đào sau cần được quản lý như giang mai thần kinh (neurosyphilis). Phác đồ điều trị ưu tiên sử dụng penicillin đường tĩnh mạch (IV penicillin). Trong trường hợp bệnh nhân dị ứng penicillin, có thể cân nhắc sử dụng doxycycline đường uống hoặc ceftriaxone tùy theo cơ sở y tế. Việc phối hợp với chuyên khoa bệnh truyền nhiễm hoặc y học sinh dục là cần thiết. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng steroid đường uống để kiểm soát phản ứng viêm mạnh mẽ tại mắt. Đối với viêm màng bồ đào trước đơn thuần, phác đồ penicillin tiêm bắp thường được áp dụng, mặc dù vẫn còn những thảo luận chuyên môn về hiệu quả tối ưu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ đồng nhiễm HIV25% đến 40% bệnh nhân giang mai
Tỷ lệ giang mai trong viêm màng bồ đào trướcKhoảng 1% bệnh nhân
Tỷ lệ bệnh nhân giang mai tại phòng khám (Sydney)Khoảng 5% tổng số bệnh nhân
Tăng tỷ lệ mắc giang mai (Úc, 10 năm qua)Tăng gấp 3 lần
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tầm soát giang mai ở mọi bệnh nhân viêm màng bồ đào do tính chất "giả danh" của bệnh. Hạn chế của tài liệu là không nêu chi tiết liều lượng cụ thể của penicillin hay steroid, do đó bác sĩ cần tuân thủ phác đồ điều trị giang mai thần kinh theo hướng dẫn của chuyên khoa truyền nhiễm tại địa phương.
  • Luôn duy trì chỉ số nghi ngờ cao đối với giang mai ở mọi bệnh nhân viêm màng bồ đào.
  • Thực hiện xét nghiệm huyết thanh giang mai thường quy cho bệnh nhân viêm màng bồ đào.
  • Luôn kiểm tra tình trạng đồng nhiễm HIV ở bệnh nhân giang mai tại mắt.
  • Quản lý viêm màng bồ đào sau theo phác đồ giang mai thần kinh (neurosyphilis).
  • Sử dụng hình ảnh đa phương thức để hỗ trợ chẩn đoán các tổn thương võng mạc đặc trưng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Peter McCluskey, 2026, Ocular syphilis the great pretender, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: ADi8M95BcCE.

Xem thêm