Giới thiệu
Việc sử dụng keo dán mô trong phẫu thuật nhãn khoa được Refojo et al và Webster et al báo cáo lần đầu tiên vào năm 1963 để quản lý các trường hợp thủng giác mạc. Kể từ đó, các loại keo dựa trên cyanoacrylate đã trở thành liệu pháp hỗ trợ tiêu chuẩn trong phẫu thuật và điều trị đoạn trước nhãn cầu. Trong những năm gần đây, keo dán mô dựa trên fibrin người cũng đã chứng minh được lợi ích trong nhiều lĩnh vực nhãn khoa. Hiện nay, tất cả các loại keo sử dụng trong nhãn khoa đều được coi là ứng dụng 'off-label' (ngoài chỉ định được cấp phép).
Cyanoacrylate Adhesives (CTAs)
Cyanoacrylate tissue adhesives (CTAs) là các hợp chất monomer tổng hợp trùng hợp nhanh, đạt độ bền kéo rất cao sau khi đông cứng. Chúng trùng hợp khi tiếp xúc với các chất lỏng cơ bản như nước hoặc máu, tạo thành một mảng bám dính chắc chắn trong vòng vài giây. CTAs có đặc tính kìm khuẩn (bacteriostatic), giúp giảm nguy cơ tan chảy giác mạc và nhu cầu thực hiện ghép giác mạc xuyên hoặc vạt kết mạc. Tuy nhiên, chúng là vật thể lạ không hấp thụ, không thấm nước, có thể gây viêm do vật thể lạ tại chỗ kèm tân mạch hóa và hoại tử mô.
Lịch sử và Cơ chế của CTAs
Họ keo cyanoacrylate bao gồm methyl 2-cyanoacrylate, tiếp theo là các dẫn xuất n-butyl (Iso-dent, Indermil), n-heptyl (Histoacryl) và octyl (Dermabond). Mặc dù được chấp thuận cho các ứng dụng nha khoa và da liễu, chưa có loại keo cyanoacrylate nào được chấp thuận cho các ứng dụng nhãn khoa. Quá trình trùng hợp diễn ra qua hai bước: đầu tiên, isocyanate phản ứng với nước tạo thành thành phần acid carbamic, sau đó phân hủy nhanh thành carbon dioxide và amine tương ứng; tiếp theo, amine phản ứng với các nhóm isocyanate còn dư, liên kết ngang keo thông qua các nhóm urea thay thế.
Chỉ định của CTAs
Việc sử dụng CTAs trong điều trị thủng giác mạc và mỏng giác mạc tiến triển đã được ghi nhận rõ ràng. Thành công điều trị đã được chứng minh trong các trường hợp mỏng giác mạc thứ phát sau viêm loét giác mạc do vi khuẩn, viêm loét giác mạc vô khuẩn, loét do thần kinh, tan chảy mô đệm, viêm giác mạc do nấm, viêm giác mạc khô, viêm giác mạc do herpes và các bệnh bề mặt khác. CTAs đóng vai trò là biện pháp tạm thời cho đến khi có thể thực hiện thủ thuật xác định như ghép giác mạc xuyên hoặc vạt kết mạc. Ngoài ra, chúng còn được sử dụng thành công cho các bọng lọc glaucoma bị rò, gia cố củng mạc, khâu mi tạm thời và phẫu thuật tạo hình mi mắt.
Phương pháp ứng dụng CTAs
Việc ứng dụng CTAs cho giác mạc bị mỏng hoặc thủng đòi hỏi bề mặt sạch và khô. Có hai phương pháp chính: phương pháp 'drop' (nhỏ trực tiếp bằng ống tiêm tuberculin với kim 30-gauge) và phương pháp 'disk' (sử dụng đĩa nhựa vô trùng 2-3 mm). Đối với các lỗ thủng lớn hơn 2-3 mm hoặc có mô hoại tử đáng kể, việc sửa chữa bằng keo có thể không khả thi. Sau khi keo đông cứng, cần đặt kính tiếp xúc băng (bandage contact lens) để bảo vệ. Tỷ lệ nhiễm trùng sau thủ thuật được ước tính là 9%. Thời gian keo tồn tại trên giác mạc có thể thay đổi từ một ngày đến hơn 2 năm (trung bình 45-72 ngày).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ nhiễm trùng sau thủ thuật | 9% |
| Thời gian keo tồn tại (trung bình) | 45-72 ngày |
| Thời gian keo tồn tại (khoảng) | 1 ngày đến hơn 2 năm |
Bình luận: Thông tin theo [Braun, 2009]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng keo cyanoacrylate đòi hỏi kỹ thuật khéo léo để tránh keo rơi vào tiền phòng gây biến chứng nội mô. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng kính tiếp xúc băng là bắt buộc để giảm khó chịu cho bệnh nhân và bảo vệ bề mặt keo.
Human Fibrin Adhesives (HFAs)
Human fibrin adhesives (HFAs) ngày càng trở nên phổ biến như một chất hỗ trợ trong các phẫu thuật nhãn khoa. Chúng có thể được sử dụng thay thế CTAs trong điều trị mỏng giác mạc tiến triển và các lỗ thủng nhỏ, có khả năng gây ra phản ứng viêm kết mạc và giác mạc ít hơn. HFAs có thể phân hủy sinh học thành các chất chuyển hóa không độc hại. Tuy nhiên, chúng có độ bền kéo thấp hơn, đòi hỏi quy trình chuẩn bị phức tạp hơn và thời gian đông cứng lâu hơn. HFAs cũng có nguy cơ truyền nhiễm từ thrombin và fibrinogen có nguồn gốc từ người hiến tặng.
Lịch sử, Cơ chế và Chỉ định của HFAs
Keo dựa trên fibrin được giới thiệu lần đầu vào những năm 1970 tại châu Âu để cầm máu. Tisseel VH Fibrin Sealant là một chế phẩm thương mại được FDA chấp thuận cho cầm máu trong phẫu thuật tổng quát và tim mạch. Trong nhãn khoa, chúng được sử dụng cho thủng giác mạc, mỏng giác mạc, phẫu thuật mộng thịt (giúp phẫu thuật nhanh hơn, giảm nhu cầu khâu), ghép kết mạc, ghép màng ối, ghép tế bào gốc rìa, và sửa chữa bọng lọc glaucoma. Cơ chế hoạt động dựa trên sự kết hợp của fibrinogen, plasminogen, fibronectin và yếu tố XIII với thrombin để tạo thành cục máu đông fibrin.
Phương pháp ứng dụng HFAs
Hệ thống HFA điển hình yêu cầu trộn dung dịch fibrin với dung dịch kích hoạt (thrombin) ngay trước khi sử dụng. Tisseel kit sử dụng hai ống tiêm với pít-tông liên kết và một đầu trộn chung (Duploject). Thời gian đông cứng của HFA có thể được điều chỉnh bằng cách pha loãng thành phần thrombin. Thời gian đông cứng điển hình cho phép thao tác, làm phẳng hoặc lau sạch keo trong 30-60 giây đầu tiên. Đối với các vết thương giác mạc, cần đặt kính tiếp xúc băng để bảo vệ vết thương khỏi sự gián đoạn cơ học.
Tương lai của keo dán mô
Các nghiên cứu đang tìm kiếm các loại keo mới với các đặc tính mong muốn như linh hoạt, khả năng hấp thụ, tương thích sinh học, độ bền cao và giảm nguy cơ nhiễm trùng. Các hợp chất đang được nghiên cứu bao gồm hợp chất acid hyaluronic quang trùng hợp, hydrogel poly-ethylene glycol, giàn giáo poly (L-lactic-co-glycolic acid) với chất hàn albumin huyết thanh kích hoạt bằng laser, hợp chất riboflavin-fibrinogen, aldehyde chondroitin sulfate và các hợp chất biodendrimer.
- Luôn kiểm tra độ khô của bề mặt trước khi áp dụng keo cyanoacrylate để đảm bảo độ bám dính tối ưu.
- Sử dụng kính tiếp xúc băng sau khi dán keo để bảo vệ bề mặt và tăng sự thoải mái cho bệnh nhân.
- Cân nhắc sử dụng HFA thay vì CTA trong phẫu thuật mộng thịt để giảm phản ứng viêm và nhu cầu khâu.
- Theo dõi bệnh nhân thường xuyên sau khi dán keo để phát hiện sớm các dấu hiệu nhiễm trùng hoặc rò rỉ.
- Luôn chuẩn bị sẵn sàng các phương pháp thay thế như ghép giác mạc nếu keo không thể đóng kín vết thủng.
Tài liệu tham khảo:
Erich H.P. Braun, 2009, Chapter 22: Tissue adhesives, Corneal Surgery, 199-205.