Nghiên cứu của Schein et al (1993) trên 176 bệnh nhân phù giác mạc do giả thể thủy tinh (pseudophakic bullous keratopathy) đã đánh giá ngẫu nhiên đa trung tâm các kỹ thuật thay thế thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong quá trình ghép giác mạc xuyên thấu. Việc lựa chọn IOL trong ghép giác mạc xuyên thấu (penetrating keratoplasty) hoặc cấy ghép IOL thứ phát ở mắt vô thể thủy tinh (aphakic) vẫn là vấn đề tranh luận, với các lựa chọn chính bao gồm IOL tiền phòng (AC IOL) mở, IOL hậu phòng (PC IOL) cố định vào mống mắt hoặc cố định xuyên củng mạc.
Kỹ thuật phẫu thuật
Đối với bệnh nhân có IOL tiền phòng cũ, cần loại bỏ IOL trong quá trình ghép giác mạc. Kỹ thuật loại bỏ IOL vòng kín (closed-loop) như Stableflex bao gồm việc cắt haptic bằng kéo Vannas, sau đó kéo nhẹ nhàng ra khỏi đường hầm do dính mống mắt ngoại vi (peripheral anterior synechiae) tạo ra. Chảy máu được kiểm soát bằng chất nhầy (sodium hyaluronate viscoelastic) hoặc miếng bọt biển cellulose thấm epinephrine 1:1000. Sau khi loại bỏ, cần kiểm tra dịch kính trong tiền phòng và thực hiện cắt dịch kính tiền phòng (anterior vitrectomy) với tốc độ cắt 400–500 nhịp/phút và áp lực hút 150–200 mmHg. Đối với cấy ghép IOL mới, ưu tiên sử dụng IOL tiền phòng PMMA (polymethylmethacrylate) một mảnh, bốn điểm cố định. Vị trí đặt IOL mới nên theo hướng của IOL cũ. Trong trường hợp mắt vô thể thủy tinh, kỹ thuật tương tự nhưng bắt buộc cắt dịch kính tiền phòng ở tất cả các ca và tính toán công suất IOL dựa trên chiều dài trục nhãn cầu và thông số giác mạc (keratometry) của mắt đối diện hoặc mắt phẫu thuật.
So sánh các kỹ thuật IOL
Các nghiên cứu hồi cứu và meta-analysis cho thấy tỷ lệ sống sót của mảnh ghép giác mạc dao động từ 82–100% đối với nhóm AC IOL, 90–100% đối với nhóm cố định mống mắt và 87.5–100% đối với nhóm cố định củng mạc. Một nghiên cứu tại một trung tâm trên 25 bệnh nhân AC IOL và 24 bệnh nhân PC IOL cố định mống mắt cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về thị lực tốt nhất có chỉnh kính (best-corrected visual acuity) và kiểm soát nhãn áp sau 1 năm. Tuy nhiên, một số báo cáo chỉ ra nguy cơ tăng nhãn áp thứ phát cao hơn ở nhóm AC IOL so với PC IOL. Nghiên cứu của Schein et al (1993) cho thấy nguy cơ phù hoàng điểm dạng nang (cystoid macular edema) thấp hơn đáng kể ở nhóm cố định mống mắt so với hai nhóm còn lại. Cần lưu ý rằng việc cố định xuyên củng mạc có thời gian phẫu thuật dài hơn và nguy cơ biến chứng như nghiêng IOL, xói mòn chỉ khâu và viêm củng mạc hoại tử (necrotizing scleritis).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu Schein et al (1993) | 176 bệnh nhân |
| Tỷ lệ sống sót mảnh ghép (AC IOL) | 82–100% |
| Tỷ lệ sống sót mảnh ghép (Iris-fixated PC IOL) | 90–100% |
| Tỷ lệ sống sót mảnh ghép (Scleral-fixated PC IOL) | 87.5–100% |
| Nhãn áp 1 năm (AC IOL) | 19 ± 6 mmHg |
| Nhãn áp 1 năm (Iris-fixated PC IOL) | 20 ± 5 mmHg |
| Tốc độ cắt dịch kính | 400–500 nhịp/phút |
| Áp lực hút dịch kính | 150–200 mmHg |
Bình luận: Thông tin theo Doherty & Lass (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về tỷ lệ sống sót mảnh ghép và biến chứng cho thấy sự tương đồng giữa các kỹ thuật, tuy nhiên việc lựa chọn phụ thuộc nhiều vào tình trạng giải phẫu mống mắt và góc tiền phòng của từng bệnh nhân. Hạn chế của các nghiên cứu hồi cứu được trích dẫn là cỡ mẫu nhỏ và sự không đồng nhất trong kỹ thuật phẫu thuật.
- Đánh giá kỹ tình trạng dính mống mắt ngoại vi trước khi quyết định loại bỏ IOL cũ.
- Sử dụng chất nhầy viscoelastic để bảo vệ nội mô giác mạc trong suốt quá trình thao tác.
- Kiểm tra kỹ dịch kính trong tiền phòng sau khi loại bỏ IOL cũ để tránh biến chứng kéo căng dịch kính.
- Cân nhắc kỹ thuật cố định xuyên củng mạc chỉ khi các cấu trúc mống mắt không đủ điều kiện để đặt IOL tiền phòng hoặc cố định mống mắt.
- Theo dõi nhãn áp chặt chẽ sau phẫu thuật do nguy cơ tăng nhãn áp thứ phát ở các nhóm IOL khác nhau.
Tài liệu tham khảo:
Doherty, T. J., & Lass, J. H., 2009, Anterior chamber-type intraocular lens replacement during penetrating keratoplasty for pseudophakic bullous keratopathy, In: Corneal Transplantation, pp. 407-411.