Dựa trên các khuyến cáo năm 2015 của Ủy ban hướng dẫn điều trị NeuPSIG thuộc IASP, việc quản lý đau thần kinh (Neuropathic Pain - NeuP) dựa trên 229 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCTs) với giả dược. NeuP được định nghĩa là đau do tổn thương hoặc bệnh lý của hệ thống cảm giác bản thể, được phân loại thành đau thần kinh trung ương và ngoại biên.
Đánh giá và phân loại đau thần kinh
Khả năng mắc NeuP được xác định dựa trên ba tiêu chí: (1) Tiền sử bệnh nhân gợi ý tổn thương thần kinh và phân bố đau tương ứng; (2) Rối loạn cảm giác khi thăm khám tại vùng đau; (3) Các xét nghiệm chẩn đoán xác nhận tổn thương hệ thần kinh cảm giác bản thể. Việc đạt mức độ "có thể" (possible) hoặc cao hơn là đủ để bắt đầu điều trị theo hướng dẫn.
Tổng quan bằng chứng dược lý
Các thuốc được phân loại theo bậc điều trị dựa trên sức mạnh khuyến cáo (GRADE). Các thuốc bậc 1 bao gồm thuốc chống trầm cảm ba vòng (Tricyclic antidepressants - TCAs), thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (SNRIs), gabapentin và pregabalin. Các thuốc bậc 2 bao gồm tramadol, miếng dán capsaicin 8% và miếng dán lidocaine 5%. Các thuốc bậc 3 bao gồm opioid mạnh và độc tố botulinum loại A (BTX-A).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| TCA (NNT/NNH) | 3.6 (3.0–4.4) / 13.4 (9.3–24) |
| SNRI (NNT/NNH) | 6.4 (5.2–8.4) / 11.8 (9.6–15) |
| Pregabalin (NNT/NNH) | 7.7 (6.5–9.4) / 13.9 (12–17) |
| Gabapentin (NNT/NNH) | 7.2 (5.9–9.1) / 25.6 (15–79) |
| Tramadol (NNT/NNH) | 4.7 (3.6–6.7) / 12.6 (8.4–25) |
| Opioid mạnh (NNT/NNH) | 4.3 (3.4–5.8) / 11.7 (8.4–19) |
| Capsaicin 8% (NNT) | 10.6 (7.4–18.8) |
| BTX-A (NNT) | 1.9 (1.5–2.4) |
Dược lý học các nhóm thuốc chính
TCAs (amitriptyline, nortriptyline, desipramine) ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine. Liều khởi đầu thường là 10–25 mg/ngày, chuẩn độ tăng 10–25 mg mỗi 1–2 tuần đến liều mục tiêu 75 mg/ngày, tối đa 150 mg/ngày. SNRIs (duloxetine, venlafaxine) có liều duloxetine thường dùng 60 mg/ngày (có thể bắt đầu 30 mg/ngày), venlafaxine khởi đầu 37.5 mg/ngày (IR) hoặc 75 mg/ngày (ER), tăng dần đến 150–225 mg/ngày. Gabapentin khởi đầu 100–300 mg x 3 lần/ngày, tăng dần đến 1800–2400 mg/ngày, tối đa 3600 mg/ngày. Pregabalin khởi đầu 75 mg x 2 lần/ngày, tăng dần đến 300–600 mg/ngày.
Bình luận: Thông tin theo [Haroutounian & Finnerup, 2018]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Cần lưu ý rằng các thuốc như levetiracetam và mexiletine có khuyến cáo mạnh chống lại việc sử dụng trong NeuP do kết quả thử nghiệm âm tính. Việc phối hợp thuốc (ví dụ: gabapentin-morphine) có thể là lựa chọn thay thế khi đơn trị liệu không đáp ứng, nhưng cần thận trọng với tương tác thuốc và tác dụng phụ.
Thực hành lâm sàng cần lưu ý:
- Ưu tiên sử dụng TCAs amin bậc hai (nortriptyline, desipramine) cho bệnh nhân trên 65 tuổi để giảm tác dụng phụ kháng cholinergic.
- Luôn kiểm tra HLA-B*1502 ở bệnh nhân gốc Á trước khi bắt đầu carbamazepine hoặc oxcarbazepine để phòng ngừa hội chứng Stevens-Johnson.
- Cần thận trọng khi sử dụng opioid dài hạn do nguy cơ lạm dụng, suy giảm nhận thức và tử vong do quá liều.
- Theo dõi chức năng thận khi sử dụng gabapentin và pregabalin, đặc biệt ở bệnh nhân suy thận (Clcr < 30 mL/min).
- Sử dụng miếng dán lidocaine 5% trên da nguyên vẹn, khô, không kích ứng và tuân thủ chu kỳ 12 giờ dán/12 giờ nghỉ.
Tài liệu tham khảo:
Haroutounian S, Finnerup NB, 2018, Chapter 50: Recommendations for Pharmacologic Therapy of Neuropathic Pain, Essentials of Pain, pp. 445-456.