Kiểm soát cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên bằng kính tiếp xúc

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Nghiên cứu của Holden et al. (2016) dự báo bệnh võng mạc cận thị sẽ là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực vào năm 2050, thúc đẩy nhu cầu cấp thiết về các giải pháp kiểm soát cận thị. Các can thiệp quang học và dược lý đã được chứng minh là khả thi trong việc làm chậm quá trình tiến triển cận thị ở người.

Lựa chọn bệnh nhân và các yếu tố nguy cơ

Việc xác định nhóm nguy cơ cao là cần thiết để đạt kết quả tốt hơn. Tuổi khởi phát cận thị càng sớm thì nguy cơ tiến triển càng cao (Donovan et al., 2012; Sankaridurg và Holden, 2014). Các yếu tố nguy cơ bao gồm dân tộc (trẻ em gốc Á có xu hướng tiến triển nhanh hơn), tiền sử cận thị của cha mẹ, và các hoạt động nhìn gần hoặc thiếu thời gian ngoài trời. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy 80 phút hoạt động ngoài trời mỗi ngày trong giờ giải lao ở trường giúp giảm 50% tỷ lệ mắc cận thị mới và làm chậm tiến triển cận thị (Wu et al., 2013). Ngoài ra, các yếu tố như độ lệch phoria gần (near phorias), đặc biệt là esophoria, và độ trễ điều tiết (lag of accommodation) cũng được cho là có vai trò trong tiến triển cận thị.

Các loại kính tiếp xúc

Nhiều chiến lược quang học sử dụng kính tiếp xúc đã được đánh giá. Kính tiếp xúc cứng đơn tiêu cự (single-vision rigid lenses) trong các nghiên cứu từ những năm 1990 cho thấy sự khác biệt về tiến triển so với kính gọng, tuy nhiên các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên sau đó như Katz et al. (2003) với 564 trẻ em không tìm thấy sự khác biệt đáng kể sau 24 tháng. Đối với kính tiếp xúc mềm đơn tiêu cự, các thử nghiệm lâm sàng không cho thấy sự khác biệt về tốc độ tiến triển so với kính gọng (Horner et al., 1999; Walline et al., 2008). Các yếu tố như vật liệu kính, độ truyền oxy (Dk/t) và thiết kế kính có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu Walline et al. (2004)564 trẻ em
Giảm tiến triển với kính Bifocal (Walline et al., 2013)50% (2 năm)
Giảm tiến triển với kính Dual focus (Anstice, 2009)37% (10 tháng đầu)
Giảm tiến triển với kính Peripheral defocus (Holden et al., 2012)39% (43 tháng)

Kính Bifocal/Multifocal và Simultaneous Defocus

Kính tiếp xúc hai tiêu cự (bifocal) hoặc đa tiêu cự (multifocal) với thiết kế đồng tâm (concentric design) và công suất cộng (add power) từ +1.50 D đến +2.00 D được hỗ trợ bởi nhiều báo cáo ca lâm sàng và nghiên cứu dọc. Cơ chế bao gồm điều chỉnh độ trễ điều tiết, đưa hình ảnh võng mạc ngoại vi ra phía trước và tạo ra sự mờ nhòe cận thị (myopic defocus) bền vững. Kính tiếp xúc Dual-focus (như MiSight) tạo ra sự mờ nhòe cận thị đồng thời trong khi vẫn duy trì hình ảnh rõ nét. Nghiên cứu của Lam et al. (2014) cho thấy nhóm đeo kính Dual-focus có tiến triển cận thị thấp hơn 25% về tương đương cầu (spherical equivalent) và 32% về chiều dài trục nhãn cầu so với nhóm đeo kính đơn tiêu cự.

Quản lý độ mờ nhòe võng mạc ngoại vi

Các kính tiếp xúc được thiết kế để giảm độ mờ nhòe viễn thị ngoại vi (peripheral hyperopic defocus) đã cho thấy hiệu quả làm chậm tiến triển cận thị. Trong một thử nghiệm lâm sàng, trẻ em đeo kính có vùng trung tâm rõ nét và công suất dương tương đối ở ngoại vi (+1.00 D tại 2 mm và +2.00 D tại rìa 9 mm) đã làm chậm tiến triển cận thị 34% về tương đương cầu và 33% về chiều dài trục nhãn cầu sau 1 năm (Sankaridurg et al., 2011).

Bình luận: Thông tin theo Sankaridurg và Holden (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các nghiên cứu về kiểm soát cận thị thường có sự khác biệt về thiết kế và quần thể, do đó cần thận trọng khi ngoại suy kết quả. Hạn chế chính là sự thay đổi trong thiết kế kính và sự khác biệt về độ tuân thủ của trẻ em.

Đo đạc và thăm khám

Khúc xạ liệt điều tiết (cycloplegic refraction) là bắt buộc để xác định chính xác độ cận thị. Việc đo đạc các thông số nhãn cầu như độ cong giác mạc và khúc xạ ngoại vi là hữu ích cho hồ sơ theo dõi. Cần kiểm tra kỹ tình trạng sức khỏe mắt, đặc biệt là kết mạc sụn mi trên để phát hiện các dấu hiệu viêm do kính tiếp xúc.

Lựa chọn kính và lắp kính

Việc lựa chọn công suất kính dựa trên khúc xạ tương đương cầu liệt điều tiết. MiSight là kính tiếp xúc thương mại duy nhất được chỉ định cho kiểm soát cận thị, tuy nhiên việc sử dụng các loại kính đa tiêu cự khác thường được coi là off-label. Cần đánh giá sự thích nghi của bệnh nhân sau khoảng 15 phút đeo kính và thực hiện over-refraction bằng gọng thử thay vì phoropter.

Chăm sóc tiếp nối và biến chứng

Trẻ em cần được tái khám định kỳ mỗi 3 tháng, không quá 6 tháng. Các biến chứng thường gặp bao gồm nhuộm màu giác mạc (6-21%) và các sự kiện cơ học như viêm kết mạc nhú do kính tiếp xúc. Không có sự cố nghiêm trọng nào được báo cáo trong các nghiên cứu dài hạn.

  • Thực hiện khúc xạ liệt điều tiết cho mọi trẻ em nghi ngờ cận thị để tránh chẩn đoán sai.
  • Ưu tiên kính tiếp xúc dùng một lần trong ngày (daily disposable) để đảm bảo vệ sinh cho trẻ em.
  • Tái khám mỗi 3 tháng để theo dõi tiến triển và điều chỉnh kính kịp thời nếu thị lực giảm hoặc over-refraction thay đổi >0.25 D.
  • Đào tạo kỹ lưỡng cho cả trẻ và người giám hộ về kỹ thuật tháo lắp và vệ sinh kính.

Tài liệu tham khảo:

Sankaridurg, P., & Holden, B. A., 2018, Myopia Control, Contact Lens Practice, 306-313.

Xem thêm