Thiết kế và Lắp kính tiếp xúc mềm điều chỉnh loạn thị (Soft Toric Lens)

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Nghiên cứu của Morgan et al. (2016) về xu hướng kê đơn kính tiếp xúc trên bảy quốc gia từ năm 2000 đến 2015 cho thấy sự gia tăng đáng kể tỷ lệ lắp kính tiếp xúc mềm điều chỉnh loạn thị (soft toric lens) trong tổng số các loại kính tiếp xúc mềm được kê đơn. Dữ liệu từ Holden (1975) chỉ ra rằng nếu tất cả các trường hợp loạn thị từ 0,75 D trở lên được điều chỉnh, khoảng 45% người đeo kính sẽ cần sử dụng kính toric, một ngưỡng hiện nay đã được đáp ứng rộng rãi trong thực hành lâm sàng.

Tiêu chí sử dụng kính tiếp xúc mềm điều chỉnh loạn thị

Việc quyết định kê đơn không nên dựa trên các tiêu chí cứng nhắc như "tất cả bệnh nhân có độ loạn thị trên một mức nhất định". Thay vào đó, cần đánh giá riêng biệt từng bệnh nhân dựa trên các yếu tố: mức độ loạn thị (thường từ 1,00 D trở lên), trục loạn thị (trục chéo gây suy giảm thị lực nhiều hơn so với loạn thị thuận hoặc nghịch), sự ưu thế của mắt (mắt không ưu thế thường dung nạp loạn thị tốt hơn), các lựa chọn thay thế (kính gọng hoặc kính tiếp xúc cứng cho độ loạn thị cao >5,00 D) và nhu cầu thị giác cụ thể của bệnh nhân.

Thiết kế kính tiếp xúc mềm điều chỉnh loạn thị

Có hai loại thiết kế quang học chính: mặt sau hình xuyến (toroidal back surface) với mặt trước hình cầu, hoặc mặt sau hình cầu với mặt trước hình xuyến. Do kính mềm ôm sát giác mạc, không tạo ra lớp nước mắt (tear lens) đáng kể, nên các nguyên tắc quang học của kính tiếp xúc cứng không áp dụng. Việc lựa chọn thiết kế thường dựa trên quy trình sản xuất, độ ổn định và hiệu quả sinh lý. Các kính được sản xuất bằng phương pháp tiện (generating) thường mỏng hơn và có độ tái lập tốt hơn so với phương pháp dập (crimping).

Kỹ thuật ổn định kính

Để duy trì trục kính, các kỹ thuật ổn định bao gồm: prism ballast (sử dụng lăng kính đáy dưới), peri-ballast (lăng kính chỉ nằm ở vùng rìa), cắt vát (truncation - hiện ít sử dụng) và ổn định động (dynamic stabilization). Ổn định động, được phát triển bởi Fanti (1975), là phương pháp phổ biến nhất, sử dụng tương tác giữa mi mắt và các vùng mỏng trên kính. Hanks (1983) đã mô tả nguyên lý này qua hình ảnh "hạt dưa hấu", trong đó áp lực từ mi mắt giúp định hướng kính. Phương pháp này tránh được độ dày quá mức của lăng kính, giúp cải thiện độ truyền oxy.

Lắp kính và xác định công suất

Nguyên tắc lắp kính tương tự kính cầu mềm, cần đảm bảo độ di động từ 0,25–0,5 mm khi chớp mắt. Diameter (đường kính) kính đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định. Công suất đỉnh sau (BVP) có thể xác định qua khúc xạ chủ quan hoặc chồng kính (spherocylindrical overrefraction - SCO). Khi kính xoay, cần điều chỉnh trục theo quy tắc LARS (Left Add, Right Subtract - áp dụng cho xoay mũi). Tan et al. (2007) đã thiết lập các tiêu chuẩn hiệu năng cho kính toric.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tiêu chuẩn Comfort (1-100)≥90 (Excellent), 80-89 (Acceptable), <80 (Poor)
Độ lệch trục trung bình≤±6° (Excellent), ±7° đến ±10° (Acceptable), >10° (Poor)
Độ lệch chuẩn vị trí kính<±6° (Excellent), ±6° đến ±10° (Acceptable), >±10° (Poor)
Phục hồi xoay sau 10 lần chớp>10° (Excellent), 6-10° (Acceptable), <6° (Poor)
Tỷ lệ kính trong phạm vi ±10°≥90% (Excellent), 70-89% (Acceptable), <70% (Poor)
Bình luận: Thông tin theo Lindsay (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tiêu chuẩn hiệu năng của Tan et al. (2007) là công cụ hữu ích để đánh giá khách quan sự ổn định của kính. Cần lưu ý rằng việc ước lượng độ xoay bằng mắt thường có sai số, đặc biệt khi độ xoay lớn. Việc sử dụng các công thức ma trận để tính toán BVP in situ là phương pháp chính xác nhất để giải quyết các trường hợp kính không ổn định.
  • Ưu tiên sử dụng kính tiếp xúc silicone hydrogel để cải thiện độ truyền oxy.
  • Sử dụng quy tắc LARS để điều chỉnh trục kính dựa trên hướng xoay thực tế trên mắt.
  • Đánh giá độ ổn định của kính quan trọng hơn độ xoay tuyệt đối; kính ổn định nhưng xoay nhẹ vẫn tốt hơn kính không ổn định.
  • Kiểm tra kỹ các dấu hiệu như phù giác mạc, tân mạch hoặc hằn kết mạc để điều chỉnh độ chặt của kính.

Tài liệu tham khảo:

Lindsay, R. G., 2018, Soft Toric Lens Design and Fitting, Contact Lens Practice, trang 95-102.

Xem thêm