Lựa chọn kính tiếp xúc cho vận động viên và người chơi thể thao

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Nghiên cứu của Australian Bureau of Statistics (2016) cho thấy một tỷ lệ đáng kể dân số tham gia các hoạt động thể thao và giải trí, đây thường là lý do chính khiến người bệnh tìm kiếm giải pháp kính tiếp xúc (contact lens). Với công nghệ hiện đại, người bị tật khúc xạ (ametropic sportsperson) hoàn toàn có thể thi đấu bình thường như người có thị lực tốt nếu được điều chỉnh thị giác phù hợp.

Phẫu thuật khúc xạ và rủi ro chấn thương

Phẫu thuật khúc xạ (refractive surgery) như LASIK là một lựa chọn thay thế triệt để, loại bỏ nhu cầu đeo kính khi chơi thể thao. Tuy nhiên, phương pháp này không hoàn toàn không có rủi ro. Các biến chứng như quầng tán xạ (corneal haze) và hiện tượng thoái triển (regression) có thể làm giảm thị lực trong những tháng đầu sau phẫu thuật. Đặc biệt, nguy cơ tổn thương vạt giác mạc (flap damage) là một mối quan tâm lớn. Tetz et al. (2007) đã báo cáo một ca lâm sàng ở nam giới 39 tuổi bị mất vạt giác mạc sau khi bị ngón tay của bạn chơi đâm vào mắt khi tập karate, xảy ra 3 năm 5 tháng sau phẫu thuật LASIK. Tương tự, Booth và Koch (2003) ghi nhận một nam giới 38 tuổi bị trật vạt giác mạc sau khi bị bóng đập vào mắt hơn 30 tháng sau phẫu thuật LASIK. Những ca này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đeo kính bảo hộ đối với bệnh nhân đã phẫu thuật LASIK khi tham gia các môn thể thao đối kháng.

Ảnh hưởng của kính tiếp xúc đến hiệu suất thể thao

Mặc dù có ý kiến cho rằng kính tiếp xúc cải thiện kỹ năng thị giác so với kính gọng, các thử nghiệm lâm sàng có kiểm soát (controlled clinical trials) không ủng hộ quan điểm này. Schnider et al. (1993) đã thực hiện một loạt các bài kiểm tra (bao gồm đo thị lực tương phản cao và thấp, đánh giá độ vừa vặn của kính và đánh giá chủ quan về hiệu suất thị giác) trên các vận động viên bị tật khúc xạ đeo kính gọng so với kính tiếp xúc mềm hàm lượng nước thấp. Kết quả cho thấy kính tiếp xúc không mang lại lợi thế đo lường được về hiệu suất thị giác, nhưng mang lại lợi ích tâm lý đáng kể. Ngoài ra, các loại kính tiếp xúc có màu (tinted contact lenses) như Maxsight Amber (50% truyền sáng) và xám-xanh (36% truyền sáng) đã được Erickson et al. (2009) chứng minh giúp cải thiện khả năng phân biệt độ tương phản trong ánh sáng mặt trời chói chang, mặc dù mức độ chuyển đổi thành hiệu suất thể thao thực tế vẫn chưa rõ ràng (Porisch, 2007).

Điều kiện môi trường và thể chất

Việc lựa chọn kính tiếp xúc phải dựa trên thời gian chơi thể thao, môi trường và nhu cầu thể chất. Hầu hết các môn thể thao kéo dài dưới 2 giờ, tương đương với 4 giờ đeo kính. Trong môi trường lạnh, nhiệt độ mắt và màng nước mắt (tear film) duy trì khoảng 34°C (Efron et al., 1989), do đó kính không bị đóng băng. Socks (1983) khảo sát 105 người đeo kính trong môi trường lạnh và không tìm thấy bằng chứng chấn thương mắt, dù người đeo kính cứng thường phàn nàn về đỏ mắt, còn người đeo kính mềm phàn nàn về thị lực giảm nhẹ. Tại môi trường độ cao, áp suất riêng phần của oxy giảm, do đó kính tiếp xúc silicone hydrogel (silicone hydrogel lenses) với khả năng truyền oxy cao được chỉ định. Bauer (2015) khảo sát 158 người đeo kính khi leo núi tại Nepal, 78% không gặp vấn đề, nhưng 22% gặp khó khăn do không khí khô, bụi và vệ sinh kém.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu khảo sát môi trường lạnh105 người đeo kính
Cỡ mẫu khảo sát leo núi Nepal158 người đeo kính
Tỷ lệ người leo núi gặp vấn đề22%
Tỷ lệ người leo núi không gặp vấn đề78%
Độ dịch chuyển kính khi chịu lực +4 Gz1.50 mm
Độ dịch chuyển kính khi chịu lực +6 Gz1.75 mm
Độ dịch chuyển tối đa kính cứng khi chịu lực +9 Gz2-3 mm
Bình luận: Thông tin theo Efron (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về độ dịch chuyển kính dưới tác động của lực G (G-forces) cho thấy kính mềm có độ vừa vặn chặt (tight-fitting) có thể ổn định hơn trong môi trường khắc nghiệt. Cần lưu ý rằng các nghiên cứu về kính màu (tinted lenses) chủ yếu tập trung vào các thông số quang học, không phải là bằng chứng trực tiếp cho việc cải thiện thành tích thi đấu.
  • Ưu tiên sử dụng kính tiếp xúc silicone hydrogel cho các môn thể thao kéo dài hoặc môi trường khắc nghiệt.
  • Luôn khuyến cáo bệnh nhân đeo kính bảo hộ bên ngoài kính tiếp xúc trong các môn thể thao đối kháng.
  • Đối với người chơi thể thao dưới nước, nên sử dụng kính bơi (goggles) để giảm nguy cơ nhiễm trùng và mất kính.
  • Người đeo kính cần được hướng dẫn vệ sinh tay và kính kỹ lưỡng để tránh các chất gây kích ứng như nhựa bám (grip resin) hoặc thuốc mỡ.
  • Cân nhắc sử dụng kính gọng cho các môn thể thao đòi hỏi thị lực tĩnh cực kỳ chính xác như bắn cung hoặc bắn súng.

Tài liệu tham khảo:

Nathan Efron, 2018, Sport, Contact Lens Practice, 3rd Edition, 246-250.

Xem thêm