Kiểm soát nhiễm khuẩn trong phòng mổ nhãn khoa
Tại hội thảo AIOC 2026, phiên GP163 đã thảo luận về các giao thức kiểm soát nhiễm khuẩn (Infection Control - IC) và quản lý bề mặt nhãn cầu sau phẫu thuật. Việc duy trì môi trường vô trùng đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình từ cơ sở hạ tầng đến hành vi nhân sự. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân tích nguyên nhân gốc rễ (Root Cause Analysis) khi có sự cố xảy ra, thay vì chỉ tập trung vào xử lý bề mặt. Việc sử dụng các kỹ thuật như phân tích xương cá (fishbone analysis) giúp xác định các lỗ hổng trong quy trình vận hành tại phòng mổ (OT).
Cơ sở hạ tầng phòng mổ cần được thiết kế với phân vùng rõ ràng (vùng vô trùng, vùng đệm, vùng thải bỏ). Một sai lầm phổ biến là sử dụng chung khu vực cọ rửa tay với khu vực làm sạch dụng cụ, trong khi làm sạch dụng cụ là một quy trình "bẩn" và cọ rửa tay là quy trình bán vô trùng. Ngoài ra, cần kiểm soát chặt chẽ các thông số môi trường như độ ẩm (40-55%) và sử dụng máy hút ẩm nếu không có hệ thống xử lý không khí (Air Handling Unit - AHU) đạt chuẩn. Việc giám sát vi sinh bằng phương pháp lấy mẫu không khí thụ động (passive air sampling) được đánh giá là đáng tin cậy hơn so với phương pháp lấy mẫu bằng tăm bông (swabs).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ ẩm phòng mổ | 40-55% |
| Tỷ lệ giảm endophthalmitis (intrachameral moxifloxacin) | 3,5 lần (tài liệu không nêu cỡ mẫu cụ thể cho con số này) |
| Tỷ lệ giảm endophthalmitis (RCT 16.000+ bệnh nhân) | Từ 0,34% xuống 0,062% |
| Tỷ lệ sử dụng kháng sinh nội nhãn (ESCRS survey 2021) | 66% |
| Tỷ lệ tăng sử dụng kháng sinh nội nhãn (Ấn Độ 2017-2022) | Từ 40% lên 58% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng kháng sinh nội nhãn (intrachameral antibiotics) như moxifloxacin 500 mcg/0,1 ml là phương pháp hiệu quả để dự phòng viêm nội nhãn sau phẫu thuật đục thủy tinh thể. Cần lưu ý rằng việc sử dụng thuốc ngoài nhãn (off-label) cần tuân thủ liều lượng chính xác để tránh độc tính cho võng mạc.
Quản lý bệnh lý bề mặt nhãn cầu sau phẫu thuật
Chẩn đoán bệnh lý bề mặt nhãn cầu (Dry Eye Disease - DED) đòi hỏi sự kết hợp giữa triệu chứng cơ năng và dấu hiệu thực thể. Tác giả nhấn mạnh rằng "khô mắt" không phải là một triệu chứng mà bệnh nhân có thể tự cảm nhận, vì mắt không có thụ thể cảm nhận sự khô. Các triệu chứng như cộm, xốn, sợ ánh sáng thường là biểu hiện của các bệnh lý bề mặt khác nhau. Việc đánh giá động (dynamic assessment) sự tiết nước mắt từ thùy mi của tuyến lệ dưới đèn khe (slit lamp) với fluorescein được khuyến cáo thay thế cho nghiệm pháp Schirmer do tính chính xác cao hơn và ít sai số.
Đối với bệnh nhân sau phẫu thuật (như LASIK hoặc phẫu thuật đục thủy tinh thể), cần phân biệt rõ giữa khô mắt do thiếu nước (aqueous deficient) và khô mắt do bay hơi (evaporative). Khô mắt do thiếu nước thường liên quan đến các bệnh lý hệ thống hoặc sẹo kết mạc, trong khi khô mắt do bay hơi thường liên quan đến rối loạn chức năng tuyến Meibomius (MGD). Việc đánh giá sự toàn vẹn của bề mặt nhãn cầu bằng nhuộm fluorescein là bắt buộc trước khi thực hiện bất kỳ phẫu thuật nhãn khoa nào để đảm bảo kết quả khúc xạ chính xác.
Bình luận: Tác giả lưu ý rằng đau thần kinh nhãn cầu (ocular neuropathic pain) có thể bị nhầm lẫn với khô mắt. Nếu bệnh nhân có triệu chứng nặng nhưng không có dấu hiệu tổn thương bề mặt, cần cân nhắc các nguyên nhân thần kinh và phối hợp với bác sĩ chuyên khoa thần kinh để điều trị bằng các thuốc như gabapentin hoặc pregabalin.
- Luôn kiểm tra bề mặt nhãn cầu bằng fluorescein trước khi phẫu thuật.
- Không sử dụng chất khử trùng để làm sạch dụng cụ phẫu thuật; chỉ sử dụng chất làm sạch không chứa enzyme.
- Phân loại bệnh nhân khô mắt theo cơ chế (thiếu nước hay bay hơi) để có hướng điều trị phù hợp.
- Sử dụng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản (preservative-free) cho bệnh nhân cần điều trị kéo dài.
- Đánh giá kỹ các yếu tố như tần suất chớp mắt và sự toàn vẹn của tuyến Meibomius trước khi kết luận về tình trạng khô mắt.
Tài liệu tham khảo:
Baskar Shinavasan, Samina Zinda, Sharma, 2026, From Sterility to Surface Stability Perioperative Infection Control and Post S, AIOC 2026 GP163, https://www.youtube.com/watch?v=9HIZ2MS0LWQ