Tổng quan về vai trò của bệnh học trong nhãn khoa
Phiên họp Indian Association of Ophthalmic Pathology tại AIOC 2026 đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp bệnh học lâm sàng (clinicopathological correlation) trong thực hành nhãn khoa. Việc hiểu rõ bệnh học không chỉ giúp tăng cường kiến thức mà còn làm cho thực hành lâm sàng trở nên hiệu quả hơn, cho phép bác sĩ nhận diện các phương thức điều trị mới cho những trường hợp bệnh lý trước đây không đáp ứng với điều trị thông thường. Bệnh học được coi là xương sống của thực hành lâm sàng, giúp bác sĩ trở thành nhà lâm sàng và nhà nghiên cứu tốt hơn.
Nghiên cứu bệnh học trên các bệnh lý nhãn khoa giai đoạn cuối
Một nghiên cứu hồi cứu trên 30 mắt trong thời gian 10 năm đã được thực hiện để đánh giá các bệnh lý viêm nhãn khoa giai đoạn cuối (end-stage ocular inflammatory diseases) không thể kiểm soát, đòi hỏi phải thực hiện phẫu thuật cắt bỏ nhãn cầu (enucleation) hoặc khoét bỏ nội nhãn (evisceration). Các mẫu bệnh phẩm được xử lý bằng mô bệnh học (histopathology), hóa mô miễn dịch (immunohistochemistry) và nghiên cứu sinh học phân tử. Các dấu ấn (markers) được sử dụng bao gồm dấu ấn tế bào T và B (CD3, CD4, CD8, CD28), dấu ấn đại thực bào (CD68), và các xét nghiệm PCR cho vi khuẩn (16S RNA, MTB, MPB 64, IS6110) cũng như virus (HSV, VZV, CMV).
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc tận dụng các mẫu bệnh phẩm sau phẫu thuật cắt bỏ nhãn cầu để thực hiện các xét nghiệm phân tử là một chiến lược quan trọng để xác định căn nguyên bệnh lý, đặc biệt trong các trường hợp viêm màng bồ đào khó trị.
Phân tích các ca bệnh lâm sàng
Các ca bệnh được trình bày bao gồm viêm màng bồ đào Vogt-Koyanagi-Harada (VKH), lao (tuberculosis) và bệnh Eales (Eales disease). Trong ca bệnh VKH, các tế bào lympho CD3 dương tính chiếm ưu thế, khẳng định quá trình miễn dịch qua trung gian tế bào T. Đối với các ca bệnh lao, việc xác định MPB 64 và IS-6110 dương tính bằng PCR là chìa khóa chẩn đoán. Ngoài ra, một ca bệnh u hắc tố giả (simulated melanoma) được xác định là ung thư biểu mô tuyến phổi di căn (metastatic pulmonary adenocarcinoma) dựa trên các dấu ấn hóa mô miễn dịch như TTF-1 dương tính và Napsin A âm tính.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu | 30 mắt |
| Thời gian nghiên cứu | 10 năm |
| Dấu ấn tế bào T/B | CD3, CD4, CD8, CD28, CD20 |
| Dấu ấn đại thực bào | CD68 |
| Xét nghiệm PCR vi khuẩn | 16S RNA, MTB, MPB 64, IS6110 |
| Xét nghiệm PCR virus | HSV, VZV, CMV |
Quản lý bệnh lý u hốc mắt và kết mạc
Một ca bệnh u hốc mắt ở nữ giới 32 tuổi với khối u tiến triển chậm đã được chẩn đoán là u tuyến đa hình lạc chỗ (ectopic pleomorphic adenoma) của tuyến lệ. Việc chẩn đoán dựa trên hình ảnh học và mô bệnh học sau phẫu thuật. Một ca bệnh khác ở bệnh nhân 16 tuổi mắc bệnh khô da sắc tố (xeroderma pigmentosum) có khối u kết mạc được chẩn đoán là u mạch máu ác tính (malignant vascular tumor). Các dấu ấn CD31 và CD34 dương tính mạnh, trong khi chỉ số tăng sinh Ki67 cao (>1%) xác nhận tính chất ác tính của khối u.
Bình luận: Việc chẩn đoán phân biệt các khối u hốc mắt và kết mạc đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ lâm sàng, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và bác sĩ giải phẫu bệnh. Các khối u mạch máu ác tính cần được theo dõi sát sao do nguy cơ tái phát tại chỗ cao.
- Luôn thực hiện sinh thiết (biopsy) thay vì điều trị theo kinh nghiệm đối với các khối u hốc mắt không rõ nguyên nhân.
- Sử dụng các xét nghiệm hóa mô miễn dịch và PCR trên mẫu bệnh phẩm để xác định chính xác căn nguyên bệnh lý.
- Cần thận trọng với các khối u có màu cam (orange color) trong nhãn cầu, thường gợi ý di căn từ tuyến giáp, thận, thần kinh nội tiết hoặc carcinoid.
- Bảo quản mẫu bệnh phẩm đúng cách (undiluted/diluted, 70% alcohol) để phục vụ cho các xét nghiệm phân tử trong tương lai.
- Xây dựng đội ngũ đa chuyên khoa (bác sĩ tạo hình mắt, bác sĩ bệnh học, bác sĩ miễn dịch) để quản lý các bệnh lý viêm hốc mắt phức tạp.
Tài liệu tham khảo:
Samia Jakati, Jotinme Biswas, et al., 2026, AIOC 2026 GP16 Indian Association of Ophthalmic Pathology session A Clinicopathological crosstalk, YouTube, Video ID: kG1HXPZprTU.