Kỹ thuật khai thác bệnh sử và triệu chứng trong thực hành kính tiếp xúc

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Nghiên cứu khảo sát dựa trên web của Ủy ban Giáo dục Kính tiếp xúc Đại học Anh (BUCCLE, 2015) trên 256 người tham gia đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khai thác bệnh sử và triệu chứng toàn diện để hỗ trợ ra quyết định lâm sàng tối ưu. Việc thiếu hụt thông tin trong hồ sơ bệnh án thường dẫn đến đánh giá không đầy đủ về tình trạng thực tế của bệnh nhân, đòi hỏi một quy trình cấu trúc hóa để tối ưu hóa thời gian thăm khám hạn chế.

Cấu trúc khai thác bệnh sử

Việc khai thác bệnh sử cần bắt đầu bằng việc xác định rõ lý do thăm khám, bao gồm động lực đeo kính, các buổi tái khám định kỳ hoặc các lần khám đột xuất do triệu chứng. Các bác sĩ có thể sử dụng các từ viết tắt (mnemonics) như LOFTSEA, SQITARS hoặc SOCRATES để điều tra triệu chứng đau. Cần đặc biệt chú ý đến các yếu tố hệ thống như cúm, tiền sử dị vật, chấn thương, hoặc các vấn đề nhãn khoa trong gia đình. Đối với bệnh nhân đang hoặc đã từng đeo kính tiếp xúc, cần ghi nhận chi tiết về loại kính, chế độ vệ sinh, thời gian đeo trung bình và các thói quen như ngủ quên khi đeo kính. Đối với tất cả bệnh nhân, cần khai thác tiền sử phẫu thuật, chấn thương, nhiễm trùng mắt, các vấn đề về thị lực và tình trạng mang thai hoặc cho con bú do nguy cơ phù giác mạc.

Tiền sử y khoa và thuốc

Thông tin về sức khỏe tổng quát, đặc biệt là các tình trạng dị ứng (atopy), đái tháo đường, bệnh lý tuyến giáp, các bệnh viêm hệ thống và bệnh lý da liễu cần được ghi nhận đầy đủ. Đái tháo đường không chống chỉ định đeo kính tiếp xúc nhưng đòi hỏi theo dõi sát do nguy cơ giảm độ nhạy cảm giác mạc. Đối với thuốc, cần liệt kê chi tiết tên dược phẩm, liều lượng và tần suất sử dụng, bao gồm cả thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn. Nhiều loại thuốc hệ thống như thuốc kháng histamine, thuốc thông mũi, thuốc an thần, thuốc điều trị Parkinson, thuốc chống trầm cảm, thuốc tránh thai và liệu pháp thay thế hormone có thể gây ra tình trạng khô mắt (dry eye) hoặc các tác dụng phụ nhãn khoa khác.

Tiền sử gia đình và xã hội

Tiền sử gia đình giúp xác định các bệnh lý tiềm ẩn như keratoconus, cận thị, atopy, loạn dưỡng giác mạc, khô mắt và đái tháo đường. Về tiền sử xã hội, thay vì các câu hỏi chung chung, bác sĩ nên hỏi cụ thể về các tác vụ thị giác, môi trường làm việc, khoảng cách làm việc, sử dụng máy tính, lái xe và hút thuốc. Hút thuốc là một yếu tố nguy cơ đã được chứng minh đối với thâm nhiễm giác mạc và viêm loét giác mạc do vi khuẩn (microbial keratitis).

Giáo dục bệnh nhân và tuân thủ

Việc đạt được sự đồng thuận dựa trên thông tin (informed consent) đòi hỏi bệnh nhân hiểu rõ cả lợi ích và rủi ro. Sự tuân thủ của bệnh nhân là yếu tố then chốt, với các hành vi không tuân thủ phổ biến bao gồm: không thay kính đúng hạn (khoảng 9% bệnh nhân, với 60% do tiết kiệm chi phí), ngủ khi đeo kính (75% bệnh nhân ngủ quên ít nhất một lần/tháng), sử dụng nước máy để rửa kính (67% bệnh nhân), và vệ sinh hộp đựng kính kém (chỉ 25% làm sạch hàng ngày). Việc cung cấp hướng dẫn bằng văn bản tại mỗi lần khám là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để cải thiện sự tuân thủ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu khảo sát BUCCLE256 người tham gia
Tỷ lệ không thay kính đúng hạnkhoảng 9% bệnh nhân
Tỷ lệ bệnh nhân ngủ quên khi đeo kính75% bệnh nhân
Tỷ lệ bệnh nhân dùng nước máy rửa kính67% bệnh nhân
Tỷ lệ bệnh nhân làm sạch hộp đựng kính hàng ngày25% bệnh nhân
Bình luận: Thông tin theo Wolffsohn et al., 2018; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các số liệu về hành vi tuân thủ cho thấy sự khác biệt lớn giữa các quốc gia, bác sĩ cần cá thể hóa tư vấn dựa trên thói quen thực tế của bệnh nhân thay vì áp dụng cứng nhắc một quy trình.
  • Luôn yêu cầu bệnh nhân liệt kê danh sách thuốc đang sử dụng để tránh các tương tác gây khô mắt.
  • Sử dụng hình ảnh minh họa (photo-prompts) để giúp bệnh nhân nhớ chính xác loại kính và dung dịch đang dùng.
  • Cung cấp hướng dẫn vệ sinh bằng văn bản tại mỗi lần tái khám thay vì chỉ hướng dẫn bằng lời nói.
  • Hỏi cụ thể về thói quen ngủ quên khi đeo kính và sử dụng nước máy để đánh giá nguy cơ nhiễm trùng.

Tài liệu tham khảo:

James S W Wolffsohn, 2018, History Taking, Contact Lens Practice, 323-326.

Xem thêm