Phong bế thần kinh ngoại biên liên tục (Continuous Peripheral Nerve Blocks - CPNB), hay còn gọi là truyền thuốc tê quanh thần kinh, là kỹ thuật đặt catheter qua da trực tiếp cạnh dây thần kinh ngoại biên để cung cấp giảm đau tại chỗ với ít tác dụng phụ. Kỹ thuật này được mô tả lần đầu vào năm 1946 bằng cách sử dụng nút bần để cố định kim cạnh đám rối cánh tay nhằm thực hiện phong bế liên tục vùng trên đòn.
Chỉ định phong bế thần kinh ngoại biên liên tục
CPNB thường được chỉ định cho bệnh nhân dự kiến có mức đau sau mổ từ trung bình trở lên, kéo dài trên 24 giờ và không dễ kiểm soát bằng thuốc giảm đau đường uống. Việc lựa chọn bệnh nhân phù hợp là yếu tố then chốt, đặc biệt trong môi trường ngoại trú, do không phải bệnh nhân nào cũng mong muốn hoặc có khả năng quản lý hệ thống catheter và bơm truyền. Các vị trí đặt catheter phổ biến bao gồm: truyền tại nách, dưới đòn hoặc trên đòn cho phẫu thuật tay, cổ tay, cẳng tay và khuỷu; catheter liên cơ bậc thang cho phẫu thuật vai hoặc cánh tay gần; catheter cạnh cột sống ngực cho phẫu thuật ngực hoặc vú; catheter khoang cơ thắt lưng cho phẫu thuật hông; catheter mạc chậu, đùi và khoang cơ thắt lưng cho phẫu thuật gối hoặc đùi; và catheter khoang khoeo hoặc dưới mông cho phẫu thuật chân, cổ chân và bàn chân.
Thiết bị và kỹ thuật đặt catheter dưới hướng dẫn siêu âm
Trong các thủ thuật dưới hướng dẫn siêu âm, thuật ngữ "trục dọc" (long axis) được dùng khi chiều dài dây thần kinh nằm trong chùm tia siêu âm, so với "trục ngang" (short axis) khi quan sát trên mặt cắt ngang. Kim được đưa vào với chiều dài nằm trong chùm tia siêu âm được mô tả là "trong mặt phẳng" (in-plane), trong khi kim đưa vào cắt ngang chùm tia được gọi là "ngoài mặt phẳng" (out-of-plane). Kỹ thuật kim trong mặt phẳng, thần kinh trong trục ngang là phương pháp phổ biến nhất vì cho phép nhận diện dễ dàng hơn và phân biệt với các cấu trúc xung quanh. Tuy nhiên, khi catheter được đưa qua đầu kim, nó có xu hướng đi chệch khỏi dây thần kinh do hướng vuông góc của kim phong bế và dây thần kinh. Một số bác sĩ ủng hộ việc đưa catheter một khoảng tối thiểu (<2 cm) qua vị trí đầu kim ban đầu để giảm thiểu rủi ro.
Quản lý truyền thuốc
Hiện tại, thông tin về thuốc tê tối ưu cho CPNB vẫn chưa đầy đủ. Đa số các nghiên cứu sử dụng bupivacaine (0.1%–0.25%) hoặc ropivacaine (0.1%–0.4%). Liều lượng (tổng khối lượng thuốc) được cho là yếu tố quyết định chính của hiệu quả truyền quanh thần kinh. Đối với các thủ thuật gây đau sau mổ từ trung bình trở lên, truyền nền giúp tối ưu hóa giảm đau và chất lượng giấc ngủ. Các nghiên cứu đã báo cáo sự thành công khi sử dụng thuốc tê tác dụng kéo dài với tốc độ truyền nền 4–8 mL/giờ, thể tích bolus 2–5 mL và thời gian khóa 20–60 phút. Cần lưu ý rằng CPNB chi dưới có thể làm tăng nguy cơ té ngã, do đó cần cân nhắc giảm liều thuốc tê, sử dụng nẹp gối và giáo dục bệnh nhân về nguy cơ yếu cơ.
Rủi ro và biến chứng tiềm ẩn
Hai nghiên cứu tiền cứu lớn nhất với hơn 2100 bệnh nhân cho thấy tỷ lệ biến chứng liên quan đến CPNB là rất thấp, ít nhất là thấp bằng hoặc thấp hơn so với kỹ thuật tiêm đơn liều. Biến chứng thường gặp nhất là "thất bại phong bế thứ phát" với tỷ lệ 0%–50%. Các biến chứng khác bao gồm tuột catheter (0%–50%), nhiễm trùng (tỷ lệ viêm 3%–4%, nhiễm khuẩn catheter 6%–57%, nhưng nhiễm trùng lâm sàng chỉ 0%–3%), và các biến chứng hiếm gặp như tổn thương thần kinh, hội chứng Horner kéo dài do tụ máu cổ, hoặc thắt nút catheter (không nên đưa catheter quá 5 cm qua đầu kim). Thông tin theo [Essentials of Pain Medicine, 2018]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ tuột catheter | 0%–50% |
| Tỷ lệ thất bại phong bế thứ phát | 0%–50% |
| Tỷ lệ viêm | 3%–4% |
| Tỷ lệ nhiễm khuẩn catheter | 6%–57% |
| Tỷ lệ nhiễm trùng lâm sàng | 0%–3% |
| Tốc độ truyền nền khuyến cáo | 4–8 mL/giờ |
| Thể tích bolus khuyến cáo | 2–5 mL |
| Thời gian khóa khuyến cáo | 20–60 phút |
Bình luận: Các số liệu về biến chứng như nhiễm khuẩn catheter (lên đến 57%) cần được hiểu là sự hiện diện của vi khuẩn trên bề mặt catheter, không đồng nghĩa với nhiễm trùng tại chỗ hoặc nhiễm trùng huyết. Việc tuân thủ kỹ thuật vô khuẩn và cố định catheter chắc chắn là yếu tố quan trọng nhất để giảm thiểu rủi ro này.
- Luôn sử dụng hướng dẫn siêu âm để xác định vị trí đầu kim và giảm thiểu rủi ro đâm nhầm mạch máu hoặc thần kinh.
- Cân nhắc sử dụng catheter khoang cơ khép (adductor canal) thay vì catheter thần kinh đùi để giảm nguy cơ yếu cơ tứ đầu đùi và té ngã.
- Thực hiện cố định catheter bằng các biện pháp như dán keo cyanoacrylate hoặc đường hầm dưới da để đạt tỷ lệ lưu giữ catheter 95%–100% sau 5 ngày.
- Không đưa catheter quá 5 cm qua đầu kim để tránh nguy cơ thắt nút catheter.
- Giáo dục bệnh nhân và nhân viên vật lý trị liệu về nguy cơ yếu cơ và các biện pháp phòng ngừa té ngã khi sử dụng CPNB chi dưới.
Tài liệu tham khảo:
Brian M. Ilfeld, Edward R. Mariano, 2018, Chapter 16: Continuous Peripheral Nerve Blocks, Essentials of Pain Medicine, 135-140.