Việc tháo chỉ sau ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty) là một quyết định lâm sàng phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thị lực cuối cùng và đòi hỏi sự đánh giá cẩn trọng. Theo Brightbill và Shaw (2009), sự thành công của một ca ghép không chỉ dừng lại ở việc khâu vết thương mà còn nằm ở chuyên môn xác định thời điểm tháo chỉ phù hợp.
Chỉ định tháo chỉ
Việc tháo chỉ được chỉ định khi có các dấu hiệu lâm sàng cụ thể như chỉ lỏng, chỉ quá chặt, có sự tân mạch (vascularization) tại đường khâu hoặc nhu mô giác mạc, viêm nhiễm hoặc thâm nhiễm quanh chỉ, vết thương có dấu hiệu co rút hoặc đã hình thành sẹo xơ ổn định. Chỉ lỏng có thể gây đau, sợ ánh sáng, co quắp mi, loét kết mạc sụn mi, hoặc phì đại nhú gai khổng lồ (giant papillary hypertrophy). Nếu không xử lý, chỉ lỏng có thể dẫn đến viêm mống mắt thể mi (iritis) và thải ghép. Ngược lại, chỉ quá chặt gây dẹt giác mạc tại kinh tuyến đó, tạo hình thái giác mạc hình cao nguyên (plateau configuration) với các đường stress trong nhu mô sâu và màng Descemet, gây hiệu ứng 'cheesewiring' (chỉ cắt qua mô giác mạc).
Quá trình lành vết thương
Hầu hết các giác mạc ghép lành mà không có tân mạch rõ rệt tại giao diện ghép-chủ. Việc vùi nút chỉ giúp giảm kích ứng và hạn chế tân mạch. Corticosteroid được sử dụng để giảm viêm nhưng cần dùng liều thấp nhất có thể để không ảnh hưởng đến quá trình lành vết thương. Sau vài tuần đầu, liều duy trì có thể chỉ là 1-2 giọt 1% prednisolone acetate mỗi ngày. Cần lưu ý rằng tân mạch không phải là dấu hiệu tuyệt đối của việc lành vết thương; trong các trường hợp sẹo, phù giác mạc, keratoconus hoặc bỏng hóa chất, cần thời gian dài hơn để đạt độ bền kéo tối đa.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ giảm tế bào hấp thụ đồng vị (corticosteroid) | 73-82% |
| Tỷ lệ giảm diện tích lành vết thương (corticosteroid) | 50% |
| Tỷ lệ giảm độ bền kéo vết thương (antiviral) | 50% |
| Tỷ lệ nhiễm trùng trong 10 ngày sau tháo chỉ | 31% (33 mắt) |
| Tỷ lệ nhiễm trùng có dùng corticosteroid và kháng sinh | 89% |
| Tỷ lệ biến chứng dehiscence (bung vết thương) | 2-9% |
Thời điểm tháo chỉ
Thời điểm tháo chỉ phụ thuộc vào loại chỉ và kỹ thuật khâu. Với chỉ 10-0 nylon khâu rời, tháo chỉ bắt đầu từ 3 tháng và hoàn tất từ 6-12 tháng. Với chỉ 10-0 nylon khâu liên tục, chỉ thường để tại chỗ 7-12 tháng. Với kỹ thuật double running (chỉ 10-0 và 11-0), chỉ 10-0 có thể tháo sau 2-4 tháng, chỉ 11-0 để lại vô thời hạn hoặc tháo khi có sẹo ổn định (6-12 tháng). Ở trẻ em, quá trình lành diễn ra nhanh hơn, đòi hỏi kiểm tra thường xuyên hàng tuần để tránh thải ghép do tân mạch hoặc co rút vết thương.
Kỹ thuật tháo chỉ
Tháo chỉ được thực hiện dưới kính hiển vi đèn khe (slit-lamp) với gây tê bề mặt bằng 0.5% proparacaine hydrochloride hoặc 0.5% tetracaine hydrochloride. Kỹ thuật ưu tiên là cắt chỉ tại vị trí 'V' hoặc chỗ uốn, sau đó dùng dao (như Alcon I-Knife hoặc Beaver blade no. 75) để tách chỉ khỏi biểu mô và dùng kẹp jeweler's forceps để rút chỉ về phía ngoại vi. Sau tháo chỉ, khuyến cáo dùng kháng sinh mỡ (neomycin/bacitracin) 2 lần/ngày trong 3 ngày.
Bình luận: Thông tin theo Brightbill & Shaw (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc tháo chỉ là thời điểm nguy hiểm do nguy cơ đưa vi khuẩn vào vết thương. Việc sử dụng laser argon để cắt nút chỉ vùi là một kỹ thuật bổ trợ trong các trường hợp khó, tuy nhiên cần cân nhắc kỹ giữa lợi ích và rủi ro.
- Kiểm tra kỹ tình trạng tân mạch và độ ổn định của sẹo trước khi quyết định tháo chỉ.
- Luôn dự phòng kháng sinh tại chỗ sau khi tháo chỉ để giảm nguy cơ nhiễm trùng.
- Tháo chỉ rời nên thực hiện từng sợi một để kiểm soát kết quả khúc xạ tốt hơn.
- Theo dõi sát áp lực nội nhãn và dấu hiệu viêm sau khi tháo chỉ.
- Cảnh báo bệnh nhân về khả năng thay đổi thị lực đáng kể sau khi tháo chỉ.
Tài liệu tham khảo:
Frederick S. Brightbill, Edward L. Shaw, 2009, Suture removal, Corneal Surgery, 481-487.