Kỹ thuật xử trí nhân thủy tinh thể khó trong phẫu thuật Phacoemulsification

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 IC510, các chuyên gia đã thảo luận về các chiến lược quản lý nhân thủy tinh thể (cataract) khó, đặc biệt trong các tình huống không thể thực hiện kỹ thuật tách nhân (crack) hoặc cắt nhân (chop) thông thường. Việc hiểu rõ bản chất của nhân mềm và nhân cứng là yếu tố then chốt để giảm thiểu biến chứng như rách bao sau (Posterior Capsular Rupture - PCR) và tổn thương nội mô giác mạc.

Quản lý nhân thủy tinh thể mềm

Nhân mềm thường gây khó khăn do tính chất dính của vỏ và độ đàn hồi cao của bao trước. Các kỹ thuật được đề xuất bao gồm hydroprolapse (đẩy nhân ra tiền phòng) và mechanical chop (cắt nhân cơ học). Đối với hydroprolapse, phẫu thuật viên sử dụng đầu hydrocannula để bơm dịch dưới bao trước, đẩy nhân ra tiền phòng và hút bằng đầu Phaco (FCO probe) với thông số chân không (vacuum) cao (700 mmHg) mà không cần dụng cụ thứ hai. Kỹ thuật mechanical chop sử dụng đầu Phaco 45 độ làm điểm tựa, kết hợp với dụng cụ cắt (chopper) để tách nhân thành 3-4 phần trước khi nhũ tương hóa. Ngoài ra, kỹ thuật smile technique được giới thiệu như một phương pháp đơn giản, sử dụng đầu Phaco tạo rãnh (trench) dọc theo bờ bao (rexis margin) để giải phóng nhân mà không cần dụng cụ thứ hai.

Xử trí khi gặp khó khăn trong kỹ thuật cắt nhân

Khi phẫu thuật viên gặp khó khăn trong việc tạo vết nứt (crack) nhân, nguyên nhân thường do tạo rãnh quá nông hoặc không đủ độ dài. Theo các chuyên gia, độ sâu của rãnh cần đạt ít nhất hai lần đường kính của đầu Phaco. Việc đánh giá độ sâu thông qua quan sát các vân (striations) ở đáy rãnh là rất quan trọng. Nếu không thể thực hiện stop and chop, phẫu thuật viên có thể chuyển sang kỹ thuật divide and conquer sau khi đã giảm khối lượng nhân ở ngoại vi. Một sai lầm phổ biến là đặt dụng cụ cắt quá nông, dẫn đến lực nén thay vì lực tách, gây áp lực lên bao sau.

Quản lý nhân thủy tinh thể cứng và bệnh lý

Đối với nhân cứng, đặc biệt là nhân trong đục thủy tinh thể quá chín (hypermature cataract), nhân thường di động và bao rất mỏng. Kỹ thuật petaloid chop được khuyến cáo để chia nhỏ nhân thành các mảnh nhỏ hơn, giúp giảm năng lượng cần thiết và bảo vệ nội mô. Trong trường hợp nghi ngờ rách bao sau, việc giữ bình tĩnh, duy trì ổn định tiền phòng bằng chất nhầy (OVD) và tìm kiếm dấu hiệu flap motility sign là cần thiết. Nếu rách bao sau xảy ra, phẫu thuật viên cần tránh bơm dịch mạnh, ưu tiên sử dụng chất nhầy để che chắn và cân nhắc chuyển sang phẫu thuật lấy nhân ngoài bao (SICS) nếu không tự tin kiểm soát.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kích thước bao (rexis) lý tưởng4.5 đến 5 mm
Thông số chân không (vacuum) trong hydroprolapse700 mmHg
Độ sâu rãnh (trench)2 lần đường kính đầu Phaco
Tỷ lệ rách bao sau trong đục thủy tinh thể cực sau10%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC510; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như hydroprolapse đòi hỏi sự kiểm soát tiền phòng tốt để tránh làm tổn thương nội mô. Việc chuyển đổi sang SICS khi gặp rách bao sau là một chiến lược an toàn, đặc biệt với phẫu thuật viên chưa có nhiều kinh nghiệm xử trí biến chứng.
  • Luôn kiểm tra độ sâu của rãnh trước khi thực hiện tách nhân.
  • Sử dụng chất nhầy (OVD) để duy trì tiền phòng ổn định khi có dấu hiệu rách bao.
  • Ưu tiên kỹ thuật petaloid chop cho các nhân cứng để giảm năng lượng siêu âm.
  • Không nên cố gắng xoay nhân nếu nghi ngờ có tổn thương bao sau.
  • Luôn chuẩn bị sẵn phương án chuyển đổi sang SICS khi gặp tình huống khó.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, IC510, Learn from the TOP GUNS of CATARACT While Chopping, When The Cataract Doesn’t Crack, aioseditorproceedings, 2026.

Xem thêm