Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC497) về chủ đề "Retina for residents" đã cung cấp cái nhìn tổng quan về các phương thức hình ảnh học thiết yếu trong thực hành nhãn khoa hiện đại. OCT (Optical Coherence Tomography) hiện là công cụ chẩn đoán nền tảng, không xâm lấn, cho phép quan sát cấu trúc võng mạc với độ phân giải cao, tương tự như mô bệnh học (histopathology).
Vai trò của OCT trong chẩn đoán võng mạc
OCT đã chuyển đổi thực hành từ thời kỳ Time-domain sang Spectral-domain và hiện nay là Swept-source OCT, cho phép nhận diện đầy đủ 10 lớp võng mạc. Khi phân tích OCT, bác sĩ cần chú ý đến các lớp võng mạc ngoài (RPE, ellipsoid zone, interdigitation zone, external limiting membrane - ELM) và các lớp võng mạc trong. Các dấu hiệu như Disorganization of Retinal Inner Layers (DRIL) là chỉ số tiên lượng kém cho khả năng hồi phục thị lực. Sự toàn vẹn của ELM là dấu hiệu tiên lượng tốt cho khả năng tái tạo của ellipsoid zone.
Biomarkers trên OCT và ý nghĩa lâm sàng
Các hyperreflective foci (HRF) thường thấy ở lớp nhân ngoài và lớp plexiform, có thể đại diện cho tế bào RPE di cư hoặc vi bào đệm (microglia) hoạt hóa, đóng vai trò là dấu hiệu viêm. Trong bệnh võng mạc đái tháo đường, HRF có bóng lưng (back shadowing) thường đại diện cho lipid, tương ứng với xuất tiết cứng trên ảnh màu đáy mắt. Việc đánh giá sự hiện diện của dịch (intraretinal fluid, subretinal fluid) và các bất thường tại giao diện dịch kính - võng mạc là bắt buộc để lập kế hoạch điều trị, bao gồm cả việc cân nhắc phẫu thuật hay tiêm nội nhãn.
Hình ảnh học đa phương thức (Multimodal Imaging)
Hình ảnh học đa phương thức được định nghĩa là sự kết hợp của hai hoặc nhiều kỹ thuật bổ trợ để đánh giá toàn diện cấu trúc, chức năng và mạch máu võng mạc. Các công cụ bao gồm chụp ảnh màu đáy mắt (color fundus photography), OCT, OCTA, Fundus Autofluorescence (FAF), chụp mạch huỳnh quang (FFA) và chụp mạch ICG (ICGA). Chụp ảnh góc rộng (ultra-wide field) với độ bao phủ hơn 100 độ giúp quan sát tốt vùng ngoại vi, hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý như FEVR (Familial Exudative Vitreoretinopathy).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Công nghệ OCT | Time-domain, Spectral-domain, Swept-source |
| Lớp võng mạc ngoài | RPE, ellipsoid zone, interdigitation zone, ELM |
| Góc chụp ảnh góc rộng | Hơn 100 độ (ultra-wide field) |
| Chỉ định chụp mạch | Tài liệu không nêu số liệu cụ thể |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng OCTA để giảm bớt sự phụ thuộc vào các phương pháp xâm lấn như FFA/ICGA trong thực hành thường quy. Cần lưu ý rằng việc chẩn đoán dựa trên hình ảnh học phải luôn đi kèm với thăm khám lâm sàng và bệnh sử, tránh lạm dụng các kỹ thuật cao cấp khi không cần thiết.
- Luôn thực hiện OCT tại thời điểm chẩn đoán ban đầu (baseline) để làm cơ sở theo dõi.
- Sử dụng cùng một giao thức quét (scanning protocol) cho các lần tái khám để đảm bảo khả năng so sánh điểm-điểm (point-to-point).
- Không điều trị laser dự phòng cho các tổn thương lattice thoái hóa võng mạc nếu không có triệu chứng hoặc không có dấu hiệu tiến triển (dịch, co kéo).
- Đánh giá toàn diện các yếu tố hệ thống (huyết áp, lipid máu, HbA1c) ở bệnh nhân võng mạc đái tháo đường thay vì chỉ tập trung vào điều trị tại mắt.
- Cẩn trọng khi chỉ định các loại kính nội nhãn cao cấp (multifocal/trifocal) cho bệnh nhân có bệnh lý võng mạc tiềm ẩn.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC497 Retina for residents, aioseditorproceedings, Video ID: ePeVGxYSdrM