Nguyên lý cơ bản và khía cạnh kỹ thuật của OCTA trong nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Kỹ thuật chụp mạch cắt lớp quang học (Optical Coherence Tomography Angiography - OCTA) được Wang và cộng sự đề xuất lần đầu tiên vào năm 2007, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chẩn đoán hình ảnh nhãn khoa. Công nghệ này cho phép hình ảnh hóa mạng lưới vi mạch mà không cần tiêm thuốc cản quang, dựa trên việc phát hiện sự thay đổi tín hiệu từ các hạt chuyển động như hồng cầu (RBCs) trong mô sinh học.

Nguyên lý cơ bản của OCTA

OCTA hoạt động bằng cách so sánh các tín hiệu OCT thu được tại cùng một vị trí ở các thời điểm khác nhau. Trong khi tín hiệu phản xạ từ mô tĩnh không thay đổi, tín hiệu từ các mạch máu thay đổi do sự chuyển động của hồng cầu. Các thuật toán như speckle variance, phase variance, hoặc tín hiệu phức hợp (như optical microangiography - OMAG) được sử dụng để phân biệt các hạt chuyển động với mô tĩnh. Sự thay đổi trong các đốm sáng (speckle) giữa các lần quét liên tiếp được đánh giá để xác định mức độ tương quan; sự thay đổi đáng kể tương ứng với sự hiện diện của dòng chảy (decorrelation). Các hệ thống OCTA hiện đại thực hiện các lần quét B-scan lặp lại tại cùng một vị trí để tạo ra độ tương phản chuyển động (motion contrast).

Khía cạnh kỹ thuật và thiết bị

Tốc độ quét A-scan khác nhau tùy thuộc vào công nghệ thiết bị: 70.000 A-scans/giây đối với các thiết bị SD-OCT và 100.000 A-scans/giây đối với các thiết bị SS-OCT. Thời gian thu nhận dữ liệu thường kéo dài từ 3-6 giây. Để cân bằng giữa mật độ lấy mẫu và số lần lặp lại B-scan, các thiết lập phổ biến bao gồm 300 hoặc 500 A-scans cho mỗi B-scan với 4 lần lặp lại cho vùng quét 3x3 mm2 hoặc 2 lần lặp lại cho vùng quét 6x6 mm2. Các thiết bị thương mại phổ biến bao gồm AngioPlex, AngioVue, Spectralis OCTA, Angioscan, PlexElite và Triton DRI SS-OCT.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tốc độ quét SD-OCT70.000 A-scans/giây
Tốc độ quét SS-OCT100.000 A-scans/giây
Thời gian thu nhận dữ liệu3-6 giây
Số lần lặp lại B-scan (3x3 mm2)4 lần
Số lần lặp lại B-scan (6x6 mm2)2 lần

Các loại nhiễu ảnh (Artifacts)

Nhiễu ảnh trong OCTA thường xuất phát từ phương pháp quét, xử lý dữ liệu, chuyển động của mắt và các đặc điểm bệnh lý của mắt. Các loại nhiễu chính bao gồm: nhiễu bóng (projection artifacts) khi cấu trúc mạch máu xuất hiện ở các lớp sâu hơn thực tế; nhiễu chuyển động (motion artifacts) do bệnh nhân cử động; nhiễu phân đoạn (segmentation artifacts) khi ranh giới phân đoạn cắt ngang các cấu trúc tăng phản xạ; và nhiễu suy giảm tín hiệu (signal attenuation) do đục thủy tinh thể hoặc vỡ màng phim nước mắt. Hệ thống theo dõi mắt (eye tracking) đã giúp giảm đáng kể nhiễu chuyển động, trong khi các thuật toán học sâu (deep-learning) đang được phát triển để phân biệt nhiễu bóng với bệnh lý thực sự.

Bình luận: Thông tin theo Teixeira, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Hạn chế lớn nhất của OCTA hiện nay là trường nhìn hạn chế và việc diễn giải dữ liệu chủ yếu ở dạng 2D. Cần lưu ý rằng các nhiễu ảnh có thể gây chẩn đoán sai lệch nếu người đọc không có kinh nghiệm phân tích các lớp cắt en face.
  • Kiểm tra kỹ các lớp phân đoạn (segmentation) để tránh sai sót do nhiễu ảnh tại các vùng có bệnh lý võng mạc hoặc hắc mạc.
  • Sử dụng hệ thống theo dõi mắt (eye tracking) để giảm thiểu nhiễu chuyển động trong quá trình chụp.
  • Kết hợp đánh giá trên cả B-scan và hình ảnh en face để nhận diện chính xác các nhiễu bóng (projection artifacts).
  • Cân nhắc sử dụng thiết bị SS-OCT khi cần đánh giá các tổn thương nằm dưới biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) nhờ bước sóng dài hơn.

Tài liệu tham khảo:

Carla Teixeira, 2022, Basics and Technical Aspects, OCTA in Ophthalmology, trang 9-12.

Xem thêm