Phân loại và đánh giá thấu kính nội nhãn (IOL) trong thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
17.11.26
Last Updated

Tổng quan về phân loại thấu kính nội nhãn

Trong tập podcast CataractCoach số 162 năm 2026, Dr. Joaquin Fernandez đã thảo luận về phương pháp phân loại các loại thấu kính nội nhãn (Intraocular Lens - IOL) hiện tại và tương lai dựa trên các tiêu chí nghiêm ngặt. Việc phân loại này không dựa trên ý kiến chủ quan mà xuất phát từ kết quả phân tích cụm (cluster analysis) và scoping review các nghiên cứu khoa học trên PubMed trong 10 năm qua. Mục tiêu là giúp bác sĩ lâm sàng có cái nhìn hệ thống về hiệu năng của các loại IOL, từ đó đưa ra quyết định điều trị chính xác hơn cho bệnh nhân.

Phân loại IOL theo độ sâu trường nhìn

Dựa trên đường cong defocus (defocus curve) với ngưỡng cắt 0.2 logMAR (theo đề xuất của ISO), các IOL được chia thành hai nhóm chính: nhóm độ sâu trường nhìn một phần (partial depth of field) và nhóm độ sâu trường nhìn toàn phần (full depth of field). Nhóm partial bao gồm các IOL đơn tiêu (monofocal), đơn tiêu nâng cao (enhanced monofocal) và đơn tiêu mở rộng (extended monofocal). Nhóm full bao gồm các IOL có đặc tính quang học phức tạp hơn như bifocal, trifocal, hoặc các thiết kế liên tục (continuous). Việc phân biệt này giúp bác sĩ hiểu rõ sự đánh đổi giữa chất lượng hình ảnh và phạm vi thị lực.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ngưỡng cắt defocus curve0.2 logMAR
Độ sâu trường nhìn nhóm partialdưới 2.3 diopters

Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu năng IOL

Hiệu năng của IOL không chỉ phụ thuộc vào thiết kế quang học mà còn chịu ảnh hưởng lớn bởi các yếu tố sinh trắc học của bệnh nhân. Kích thước đồng tử (pupil size) đóng vai trò quan trọng; ví dụ, bệnh nhân có đồng tử nhỏ (2 mm) sẽ không nhận được lợi ích từ các IOL đa tiêu có vòng nhiễu xạ (rings). Ngoài ra, sự mất tập trung (decentration) của IOL khúc xạ (refractive IOL) có ảnh hưởng lớn hơn so với IOL nhiễu xạ (diffractive IOL). Dr. Fernandez nhấn mạnh rằng sai số khúc xạ tồn dư (residual refractive error) và các quang sai bậc cao (higher order aberrations) trên 0.5 microns là những yếu tố cần tránh để đảm bảo kết quả thị lực tối ưu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ngưỡng quang sai bậc cao (HOA)trên 0.5 microns
Kích thước đồng tử ví dụ2 mm

Hướng tiếp cận cá thể hóa và tương lai

Xu hướng hiện nay trong thực hành lâm sàng là cá thể hóa việc cấy ghép IOL, bao gồm cả việc cấy ghép bất đối xứng (asymmetric implantation) giữa mắt ưu thế và mắt không ưu thế để tối ưu hóa thị lực xa và gần, đồng thời giảm thiểu hiện tượng loạn thị giác (dysphotopsia). Việc sử dụng các công thức tính toán IOL hiện đại và tối ưu hóa hằng số A (A-constant) là bắt buộc để đạt được chính xác trạng thái chính thị (emmetropia). Dr. Fernandez cũng giới thiệu ứng dụng IOL Evidence giúp bác sĩ tra cứu nhanh các dữ liệu khoa học về hiệu năng của từng loại IOL cụ thể.

Bình luận: Thông tin theo CataractCoach Podcast 162, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc chuyển dịch từ marketing truyền thống sang "trải nghiệm bệnh nhân" (patient experience) và tầm quan trọng của việc thấu hiểu nhu cầu thực tế của bệnh nhân thay vì chỉ dựa vào các thông số quang học thuần túy. Hạn chế của các nghiên cứu hiện tại là thiếu dữ liệu theo dõi dài hạn (trên 10-15 năm), điều này cần được cải thiện trong các nghiên cứu tương lai.
  • Ưu tiên đạt trạng thái chính thị (emmetropia) để tối ưu hóa hiệu quả của các IOL đa tiêu.
  • Cân nhắc kỹ lưỡng các quang sai bậc cao (HOA) trước khi quyết định cấy ghép IOL đa tiêu.
  • Tối ưu hóa hằng số A (A-constant) cho từng thiết bị đo sinh trắc học cụ thể tại phòng khám.
  • Tập trung vào trải nghiệm bệnh nhân và giải thích rõ ràng về sự đánh đổi giữa chất lượng hình ảnh và độ sâu trường nhìn.
  • Khuyến khích tham gia các hoạt động nhân đạo để nâng cao kỹ năng phẫu thuật trong các trường hợp phức tạp.

Tài liệu tham khảo:

Uday Devgan, 2026, CataractCoach Podcast 162: Joaquin Fernandez MD, CataractCoach.com, Video ID: 94vjxgvuIe8.

Xem thêm