Phân loại và lựa chọn thấu kính nội nhãn (IOL) cao cấp: Góc nhìn lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
17.11.26
Last Updated

Trong bài giảng tại 35th Maestro Lectures (2026), Giáo sư Jorge Alió đã trình bày về thách thức trong việc lựa chọn các thấu kính nội nhãn (IOL) cao cấp, đặc biệt là các thấu kính có độ sâu trường tiêu điểm mở rộng (Extended Depth of Focus - EDOF). Từ năm 2018 đến 2023, tần suất phẫu thuật khúc xạ đã tăng 5,2%, chủ yếu do sự gia tăng của phẫu thuật thay thế thấu kính khúc xạ (refractive lens exchange), thúc đẩy nhu cầu về các giải pháp phục hồi thị lực không phụ thuộc kính.

Thách thức trong phân loại và đánh giá IOL

Việc phân loại IOL hiện nay gặp khó khăn do thiếu các định nghĩa rõ ràng và sự thiên kiến thương mại. Các tiêu chuẩn ISO 11979 hoặc ANSI thường bị bỏ qua trong thực hành lâm sàng. Nhóm Functional Vision Group thuộc Hội Phẫu thuật Đục thủy tinh thể và Khúc xạ Tây Ban Nha đã đề xuất phân loại dựa trên đường cong tiêu điểm (focus curve), tuy nhiên, phương pháp này chưa xem xét đầy đủ các đặc tính quang học và kết cục do bệnh nhân báo cáo (Patient Reported Outcomes - PROs). Sự khác biệt trong thiết kế quang học dẫn đến các triệu chứng lâm sàng khác nhau, ngay cả khi các thấu kính có đường cong tiêu điểm tương đồng.

Cơ chế và phân loại thấu kính EDOF

Thấu kính EDOF thực thụ được định nghĩa là các thấu kính kéo dài tiêu điểm mà không sử dụng tính đa tiêu (multifocality). Các loại IOL cao cấp hiện nay bao gồm: 1) Thay đổi quang sai cầu; 2) Nguyên lý lỗ nhỏ (pinhole principle); 3) Đa tiêu khúc xạ hoặc nhiễu xạ; 4) Thấu kính lai (hybrid); 5) Thấu kính đơn tiêu tăng cường (enhanced monofocal). Cần lưu ý rằng nhiều thấu kính được quảng cáo là EDOF thực chất là thấu kính đa tiêu, gây ra các vấn đề về nhiễu quang học như quầng sáng (halos) và chói (glare).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tăng trưởng phẫu thuật khúc xạ (2018-2023)5,2%
Tỷ lệ explantation do chất lượng thị lực kém30% (với một số loại IOL)
Tỷ lệ explantation chung1%
Tỷ lệ phù hoàng điểm sau vỡ bao sau50%
Cải thiện thị lực gần với thấu kính accommodative82% độc lập kính
Bình luận: Thông tin theo 35th Maestro Lectures, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ thiết kế quang học (quang sai cầu, lỗ nhỏ) thay vì chỉ dựa vào marketing. Hạn chế của bài giảng là thiếu dữ liệu so sánh đối đầu (head-to-head) giữa các dòng IOL cụ thể.

Chiến lược lựa chọn IOL và quản lý bệnh nhân

Việc lựa chọn IOL cần dựa trên đánh giá toàn diện, bao gồm chất lượng hình ảnh võng mạc, đường cong tiêu điểm và chức năng nhạy cảm tương phản (contrast sensitivity function), đặc biệt ở điều kiện ánh sáng trung bình (mesopic). Đối với bệnh nhân có giác mạc phức tạp (ví dụ: sau LASIK), tác giả khuyến cáo tránh các thấu kính đa tiêu phức tạp và ưu tiên các thấu kính đơn tiêu tăng cường (Type 5A). Trong trường hợp vỡ bao sau, cần ưu tiên IOL đơn tiêu và cân nhắc thay thế IOL cao cấp sau 6 tháng khi tình trạng mắt ổn định.

  • Ưu tiên đánh giá chất lượng hình ảnh võng mạc thực tế thay vì chỉ dựa vào đường cong tiêu điểm trên máy đo.
  • Cảnh giác với các thấu kính có thiết kế quang học gây nhiễu quang học (halos/glare) ở bệnh nhân có nhu cầu lái xe ban đêm.
  • Sử dụng vòng căng bao (capsular tension ring) khi cần thay thế IOL để đảm bảo độ ổn định.
  • Luôn tư vấn kỹ về kỳ vọng của bệnh nhân (under-promise and over-supply) để tăng mức độ hài lòng.
  • Cân nhắc thấu kính đơn tiêu tăng cường cho bệnh nhân có bệnh lý võng mạc hoặc giác mạc không đều.

Tài liệu tham khảo:

Jorge Alio, 2026, How to unveil the use of Premium IOLs, 35th Maestro Lectures, Video ID: Jx379wKilsM.

Xem thêm