Tương lai nhãn khoa: Phẫu thuật giác mạc và liệu pháp tế bào nội mô

Bs Ngô Hữu Thế
17.11.26
Last Updated

Trong tập podcast số 176 của CataractCoach (2026), Giáo sư Jod Mehta từ Singapore Eye Research Institute (SERI) đã chia sẻ về hành trình phát triển sự nghiệp, tầm quan trọng của tư duy nghiên cứu trong lâm sàng và những tiến bộ đột phá trong phẫu thuật giác mạc. Với hơn 600 ấn phẩm khoa học, Giáo sư Mehta nhấn mạnh sự chuyển dịch từ các kỹ thuật phẫu thuật truyền thống sang các phương pháp ít xâm lấn và liệu pháp tế bào, mở ra kỷ nguyên mới cho điều trị bệnh lý nội mô giác mạc.

Hành trình từ Morfields đến Singapore

Giáo sư Mehta bắt đầu đào tạo nhãn khoa tại Morfields Eye Hospital (UK) từ năm 1999, nơi ông được tiếp cận với môi trường nghiên cứu chuyên sâu ngay từ giai đoạn bác sĩ nội trú (SHO). Sau gần 7 năm tại Anh, ông chuyển đến Singapore vào năm 2007. Tại đây, ông đã dẫn dắt SERI từ năm 2022, tập trung vào việc xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu chuyển giao (translational research), bảo hộ sở hữu trí tuệ (IP protection) và hợp tác công nghiệp để đưa các thiết bị y tế mới vào thực hành lâm sàng.

Đổi mới trong phẫu thuật giác mạc

Theo Giáo sư Mehta, phẫu thuật giác mạc đã thay đổi đáng kể trong 20 năm qua. Ông nhấn mạnh sự chuyển dịch từ ghép xuyên (PK) sang các kỹ thuật ghép nội mô như DMEC (Descemet Membrane Endothelial Keratoplasty) và DSAEK (Descemet Stripping Automated Endothelial Keratoplasty). Đối với các trường hợp khó, đặc biệt là trẻ em hoặc bệnh nhân có nguy cơ cao, việc sử dụng các màng nhân tạo (artificial Descemet membrane) đã cho thấy kết quả khả quan, giúp giảm phụ thuộc vào ngân hàng mắt và giảm tỷ lệ biến chứng.

Liệu pháp tế bào nội mô

Một trong những hướng đi đột phá là liệu pháp tế bào nội mô (endothelial cell therapy). Kỹ thuật này cho phép sử dụng các tế bào từ giác mạc hiến tặng có mật độ tế bào thấp (thường bị loại bỏ trong ghép truyền thống) để tiêm trực tiếp vào tiền phòng. Phương pháp này giúp tăng nguồn cung mô hiến tặng lên khoảng 30%. Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên khỉ và thỏ đã được thực hiện từ năm 2019, và các thử nghiệm lâm sàng trên người (first-in-man study) đang được triển khai để đánh giá tính an toàn và hiệu quả.

Phẫu thuật khúc xạ lenticule

Giáo sư Mehta thảo luận về sự phát triển của phẫu thuật khúc xạ lenticule (Klex - Kerfactive Lenticule Extraction). Với sự ra đời của nhiều nền tảng laser hiện đại, quy trình này đã trở nên an toàn và chính xác hơn. Ông cho biết Klex hiện có thể xử lý các trường hợp cận thị lên đến -9.00 D và loạn thị, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá nhân hóa điều trị dựa trên đặc điểm giải phẫu của từng bệnh nhân, đặc biệt là sự khác biệt về độ sâu tiền phòng ở các quần thể khác nhau.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Số lượng ấn phẩm khoa họcHơn 600 bài
Thời gian đào tạo tại MorfieldsGần 6,5 năm
Số lượng fellows đã đào tạoHơn 35 người
Tỷ lệ tăng nguồn cung mô hiến tặngKhoảng 30%
Giới hạn điều trị cận thị với KlexKhoảng -9.00 D (manifest refraction)
Độ sâu tiền phòng trung bình (quần thể nghiên cứu)Khoảng 2.9 mm
Bình luận: Thông tin theo CataractCoach Podcast 176 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Giáo sư Mehta nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu tại các đơn vị nhãn khoa lớn. Việc chuyển dịch sang liệu pháp tế bào nội mô là một xu hướng hứa hẹn, tuy nhiên cần theo dõi kết quả dài hạn từ các thử nghiệm lâm sàng để đánh giá tính ổn định của mật độ tế bào nội mô sau tiêm.
  • Ưu tiên tư duy nghiên cứu (inquisitive mind) để giải quyết các vấn đề lâm sàng thực tế.
  • Cân nhắc kỹ thuật ghép nội mô (DMEC/DSAEK) thay vì ghép xuyên (PK) để giảm biến chứng.
  • Theo dõi sát các tiến bộ về liệu pháp tế bào nội mô như một giải pháp thay thế cho thiếu hụt mô hiến tặng.
  • Cá nhân hóa phẫu thuật khúc xạ (Klex) dựa trên đặc điểm giải phẫu nhãn cầu của từng quần thể.
  • Xây dựng mạng lưới hợp tác quốc tế để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nhãn khoa.

Tài liệu tham khảo:

Uday Devgan, 2026, 176: CataractCoach Podcast 176: Jod Mehta MD, CataractCoach, Video ID: Ws6nnftlVdY.

Xem thêm