Phân tích nguyên nhân gốc rễ (RCA) các sai sót phẫu thuật nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
8.11.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026, mã số IC176, trình bày về việc áp dụng phân tích nguyên nhân gốc rễ (Root Cause Analysis - RCA) đối với các sai sót trong phẫu thuật nhãn khoa. Mục tiêu của bài giảng là kiểm soát chất lượng phẫu thuật, biến các biến chứng thành cơ hội học tập thông qua quy trình xác định vấn đề, thu thập dữ liệu, xác định yếu tố nguyên nhân và đưa ra giải pháp khắc phục.

Sai sót trong lựa chọn công suất thủy tinh thể nhân tạo

Ca lâm sàng thứ nhất là bệnh nhân nữ, 62 tuổi, trải qua phẫu thuật phaco (phacoemulsification) không biến chứng. Thủy tinh thể nhân tạo (IOL) được cấy ghép có công suất 13.5 diopter (D). Ngày đầu sau mổ, thị lực không tối ưu với khúc xạ cuối cùng là +3.5 D, cho thấy kết quả viễn thị ngoài dự kiến. Kiểm tra sinh hiển vi bình thường, nhưng khi kiểm tra lại dữ liệu đo sinh trắc học (biometry), phát hiện sai lệch công suất IOL. Dữ liệu đo thực tế là 20 D, trong khi giá trị 13.5 D được chọn do lỗi đọc bản in (có vết bẩn che khuất các giá trị khác). Sai sót này xuất phát từ khoảng trống trong hệ thống xác minh sinh trắc học. Bệnh nhân sau đó được phẫu thuật thay thế IOL (IOL exchange) bằng cách sử dụng máy cắt siêu âm (ultrasonic cutter) để chia nhỏ IOL cũ thành 3 phần, giúp loại bỏ dễ dàng mà không cần mở rộng vết mổ, bảo vệ nội mô giác mạc bằng chất nhầy (viscoelastic) và dung dịch bảo vệ.

Sai sót trong phẫu thuật trên mắt có tiền sử rạch giác mạc

Ca lâm sàng thứ hai là bệnh nhân có tiền sử 18 vết rạch giác mạc (Radial Keratotomy - RK). Phẫu thuật viên sử dụng vết mổ 2.8 mm, dẫn đến tình trạng vết mổ bị hở và cần phải khâu. Nguyên nhân gốc rễ là do cấu trúc giác mạc yếu tại vị trí có quá nhiều vết rạch cũ, khiến vết mổ chính quá gần các vết rạch này. Bài học rút ra là đối với những mắt có nhiều vết rạch RK, cần thực hiện vết mổ củng mạc (scleral incision) và hạ thấp chiều cao chai dịch truyền để giảm nguy cơ hở vết mổ.

Sai sót trong định hướng thủy tinh thể nhân tạo toric

Ca lâm sàng thứ ba là bệnh nhân nữ, 67 tuổi, có độ loạn thị cao, được chỉ định cấy IOL toric. Theo báo cáo tính toán, trục định hướng IOL phải là 13°. Tuy nhiên, ngày thứ 15 sau mổ, khúc xạ dư là -7.25 D, thị lực 6/12, trục IOL thực tế nằm ở 103°. Nguyên nhân gốc rễ là do nhân viên phòng mổ đọc sai giá trị từ bảng tính toán (đọc nhầm 103° thay vì 13°). Giải pháp khắc phục là thực hiện xoay lại IOL. Bài học kinh nghiệm là cần kiểm tra chéo mọi dữ liệu, không chỉ dựa vào giá trị được đánh dấu, và cân nhắc sử dụng hệ thống định hướng kỹ thuật số để tránh sai sót do con người.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu3 ca lâm sàng
Sai số IOL (Ca 1)13.5 D thay vì 20 D
Khúc xạ dư (Ca 3)-7.25 D tại 103°
Vết mổ (Ca 2)2.8 mm trên mắt có 18 vết rạch RK
Bình luận: Thông tin theo AIOS Editor Proceedings, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các sai sót được tác giả nêu chủ yếu liên quan đến quy trình vận hành (human factor) và quản lý dữ liệu đầu vào. Việc sử dụng hệ thống kỹ thuật số (như Argos) được đề xuất để giảm thiểu sai sót do đọc nhầm bản in.
  • Thực hiện kiểm tra chéo (double verification) mọi thông số trước khi phẫu thuật.
  • Đối với mắt có tiền sử RK, ưu tiên vết mổ củng mạc để đảm bảo độ bền cấu trúc.
  • Kiểm tra trục IOL toric ngay trong quá trình phẫu thuật trước khi kết thúc.
  • Thực hiện khúc xạ sớm ngay ngày đầu sau mổ nếu giác mạc trong để đánh giá kết quả.
  • Sử dụng hệ thống kỹ thuật số để loại bỏ sai sót do đọc nhầm bản in thủ công.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Anagha Heroor, 2026, RCA of My Surgical Mistakes, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: XakLJuTiRS0.

Xem thêm