Nghiên cứu hồi cứu tại một cơ sở học thuật lớn từ 01/01/2004 đến 01/01/2021 đã đánh giá 30 thủ thuật giải áp hốc mắt lần hai trên 21 bệnh nhân mắc bệnh lý hốc mắt do tuyến giáp (Thyroid Eye Disease - TED). Bệnh lý này là biểu hiện ngoài tuyến giáp phổ biến nhất của bệnh Graves, ảnh hưởng đến 50-80% bệnh nhân, với biến chứng đe dọa thị lực do bệnh lý thần kinh thị giác chèn ép (compressive optic neuropathy) xảy ra ở khoảng 5% trường hợp.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu thực hiện rà soát hồi cứu tất cả các bệnh nhân trải qua phẫu thuật giải áp hốc mắt lần hai (revision orbital decompression) tại Khoa Nhãn khoa và Khoa Tai Mũi Họng. Tiêu chuẩn bao gồm bệnh nhân được chẩn đoán TED có tiền sử phẫu thuật giải áp hốc mắt trước đó và sau đó cần phẫu thuật thêm trên cùng một bên mắt. Các thông số được đánh giá bao gồm tuổi, giới tính, bên mắt, chỉ định phẫu thuật, kỹ thuật phẫu thuật, thị lực (visual acuity), độ lồi mắt (proptosis), nhãn áp (intraocular pressure) và các biến chứng như nhiễm trùng, rò dịch não tủy, viêm xoang, u nhầy, bệnh lý thần kinh thị giác và tình trạng song thị (diplopia) sau phẫu thuật.
Kết quả lâm sàng
Tổng cộng có 30 thủ thuật được thực hiện, với thời gian trung bình giữa phẫu thuật lần đầu và lần hai là 9,4 tháng. Chỉ định phẫu thuật chủ yếu là do bệnh lý thần kinh thị giác chèn ép (13 ca) hoặc phơi nhiễm giác mạc đe dọa thị lực (17 ca). Về kỹ thuật, 25 ca được thực hiện bằng phương pháp mở (open approach) và 5 ca bằng phương pháp nội soi (endoscopic approach) hoặc kết hợp. Kết quả cho thấy thị lực được bảo tồn ở tất cả bệnh nhân. Độ lồi mắt giảm trung bình 2 mm và nhãn áp giảm trung bình 1 mmHg, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm phẫu thuật. Tỷ lệ song thị mới xuất hiện sau phẫu thuật là 15% (2/13 bệnh nhân), tất cả đều thuộc nhóm phẫu thuật mở.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tổng số thủ thuật | 30 thủ thuật |
| Tổng số bệnh nhân | 21 bệnh nhân |
| Tuổi trung bình | 58 tuổi (khoảng 53-71) |
| Thời gian trung bình giữa 2 lần phẫu thuật | 9,4 tháng (khoảng 6,5-21,6) |
| Giảm độ lồi mắt trung bình | 2 mm (khoảng 0-3) |
| Giảm nhãn áp trung bình | 1 mmHg (khoảng 0-4) |
| Tỷ lệ song thị mới sau phẫu thuật | 15% (2/13 bệnh nhân) |
| Thời gian theo dõi trung bình | 36 tháng (khoảng 2-92) |
Thảo luận và kết luận
Phẫu thuật giải áp hốc mắt lần hai là một thủ thuật không phổ biến, được chỉ định cho những bệnh nhân có triệu chứng tiến triển mặc dù đã phẫu thuật trước đó và điều trị nội khoa tích cực. Việc sử dụng hướng dẫn hình ảnh trong phẫu thuật (intraoperative image guidance) đặc biệt hữu ích khi có sự hiện diện của tế bào xoang sàng-bướm (Onodi cells). Cả kỹ thuật nội soi và không nội soi đều mang lại kết quả khả quan về thị lực, giảm nhãn áp và cải thiện độ lồi mắt với tỷ lệ biến chứng thấp. Nghiên cứu này cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về kết quả giữa các phương pháp tiếp cận phẫu thuật khác nhau.
Bình luận: Thông tin theo Pham et al., 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu quan trọng về phẫu thuật giải áp lần hai, vốn ít được báo cáo trong y văn. Hạn chế của nghiên cứu là thiết kế hồi cứu và cỡ mẫu nhỏ (n=30), do đó cần thận trọng khi ngoại suy kết quả cho các quần thể bệnh nhân khác. Việc lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật nên dựa trên kinh nghiệm của phẫu thuật viên và giải phẫu cụ thể của từng bệnh nhân.
- Đánh giá kỹ tình trạng song thị trước phẫu thuật vì tỷ lệ song thị tồn tại sau phẫu thuật khá cao (63%).
- Cân nhắc phối hợp liên chuyên khoa (Nhãn khoa và Tai Mũi Họng) để tối ưu hóa kết quả phẫu thuật.
- Sử dụng hướng dẫn hình ảnh (CT Stealth guidance) khi thực hiện phẫu thuật nội soi để đảm bảo an toàn tại vùng đỉnh hốc mắt.
- Theo dõi sát bệnh nhân có nguy cơ cao như người trẻ, bệnh nhân có độ lồi mắt lớn hoặc đã điều trị steroid trước đó.
Tài liệu tham khảo:
Pham, T. A., Simmons, B., Potter, N. J., Al-Qurayshi, Z., Carter, K. D., & Graham, S. M., 2022, Revision orbital decompression for thyroid eye disease, American Journal of Otolaryngology–Head and Neck Medicine and Surgery, 43(103196), 1-4, DOI: 10.1016/j.amjoto.2021.103196