Nghiên cứu quan sát trên 7 bệnh nhân (3 nam, 4 nữ, tuổi trung bình 37, khoảng 19-62) được thực hiện bởi Asaria và cộng sự (1998) nhằm đánh giá hiệu quả và độ an toàn của phẫu thuật giải áp hốc mắt qua nội soi (endoscopic orbital decompression) trong điều trị bệnh lý mắt do tuyến giáp (thyroid eye disease). Bệnh lý này là một rối loạn tự miễn đặc trưng bởi sự thâm nhiễm tế bào lympho vào cơ vận nhãn và tích tụ glycosaminoglycan trong mỡ hốc mắt, dẫn đến lồi mắt (proptosis), co rút mi, bệnh lý cơ hạn chế và đôi khi là bệnh lý thần kinh thị giác do chèn ép (compressive optic neuropathy).
Phương pháp nghiên cứu
Tất cả 7 bệnh nhân đều trải qua phẫu thuật giải áp hốc mắt qua nội soi hai bên. Đánh giá tiền phẫu bao gồm khám nhãn khoa toàn diện, đo lồi mắt bằng thước Hertel (Hertel exophthalmometry), đánh giá vận nhãn bằng biểu đồ Hess (Hess charts), nội soi mũi và chẩn đoán hình ảnh bằng CT hoặc MRI. Phẫu thuật được thực hiện dưới gây mê toàn thân. Thời gian theo dõi tối thiểu là 12 tháng sau phẫu thuật. Mục tiêu phẫu thuật là loại bỏ toàn bộ thành trong và một phần sàn hốc mắt để nội dung hốc mắt thoát vị vào xoang sàng và xoang hàm.
Kỹ thuật phẫu thuật
Phẫu thuật bắt đầu bằng việc gây tê niêm mạc mũi với hỗn hợp 2 ml cocaine 10% và 1 ml adrenaline 1:1000, sau đó tiêm thấm thành mũi bên bằng 1 ml hỗn hợp adrenaline 1:80.000 và xylocaine 2%. Phẫu thuật viên thực hiện cắt xoang bướm-sàng nội soi (endoscopic sphenoethmoidectomy), bộc lộ thành trong hốc mắt đến tận đỉnh hốc mắt. Xương thành trong (lamina papyracea) được loại bỏ. Sàn hốc mắt được giải áp đến tận ống thần kinh dưới ổ mắt để tránh tổn thương thần kinh. Sau khi bộc lộ màng hốc mắt (periorbita), các đường rạch dọc song song được thực hiện để mỡ hốc mắt thoát vị. Nếu cần giải áp thần kinh thị giác, xương dày ở đỉnh hốc mắt được mài mỏng trước khi loại bỏ.
Kết quả lâm sàng
Phẫu thuật thành công ở tất cả các trường hợp với mức giảm lồi mắt trung bình là 3,79 mm (khoảng 2-7 mm). Không có biến chứng trong hoặc sau phẫu thuật. Bệnh nhân được duy trì kháng sinh Augmentin trong 5 ngày sau mổ. Kết quả cho thấy không có mối tương quan thống kê giữa mức độ giảm lồi mắt với tuổi, giới tính, chỉ định phẫu thuật hoặc thời gian mắc bệnh. Một bệnh nhân bị bệnh lý thần kinh thị giác do chèn ép đã cải thiện thị lực sau mổ. Hai bệnh nhân có lác (diplopia) trước mổ, trong đó một trường hợp tăng độ lác sau mổ và cần phẫu thuật chỉnh lác.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 7 bệnh nhân, 14 hốc mắt |
| Tuổi trung bình | 37 tuổi (khoảng 19-62) |
| Giảm lồi mắt trung bình | 3,79 mm (khoảng 2-7 mm) |
| Biến chứng phẫu thuật | Không có |
| Thời gian theo dõi | Tối thiểu 12 tháng |
Bình luận: Thông tin theo Asaria et al., 1998; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này cho thấy ưu điểm của tiếp cận nội soi là tránh được sẹo ngoài da và giảm thiểu biến chứng so với phẫu thuật truyền thống. Tuy nhiên, cần lưu ý nguy cơ tăng lác sau phẫu thuật do thay đổi cân bằng cơ vận nhãn. Hạn chế của nghiên cứu là cỡ mẫu nhỏ (n=7), do đó cần thận trọng khi ngoại suy kết quả cho quần thể lớn hơn.
Thực hành lâm sàng
- Phẫu thuật giải áp nội soi là lựa chọn hiệu quả để giảm lồi mắt và giải áp thần kinh thị giác trong bệnh lý mắt do tuyến giáp.
- Cần đánh giá kỹ lưỡng cấu trúc xoang mũi và hốc mắt qua CT/MRI trước phẫu thuật để lập kế hoạch giải áp an toàn.
- Phẫu thuật viên cần thận trọng khi giải áp sàn hốc mắt để tránh tổn thương thần kinh dưới ổ mắt và hạn chế nguy cơ lác sau mổ.
- Phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ nhãn khoa và bác sĩ tai mũi họng là yếu tố then chốt để đạt kết quả tối ưu.
Tài liệu tham khảo:
Asaria, R.H.Y., Koay, B., Elston, J.S., Bates, G.E.M., 1998, Endoscopic orbital decompression for thyroid eye disease, Eye, 12, 990-995.